Rèn luyện tư duy sắc bén: Bí quyết nâng cấp năng lực phân tích
Mở đầu tập podcast ngày hôm nay mình muốn hỏi bạn một câu, bạn có cảm thấy mình là một người thông minh không? À từ từ nhá, mình ở đây là bạn ấy, mình là bạn chứ không phải mình là mình.
1. Bóc trần hiện tượng: Chiếc bẫy vô thức giăng sẵn
Mở đầu tập podcast ngày hôm nay mình muốn hỏi bạn một câu, bạn có cảm thấy mình là một người thông minh không? À từ từ nhá, mình ở đây là bạn ấy, mình là bạn chứ không phải mình là mình.
Và trong mắt của những người xung quanh thì bạn đang hiện diện như thế nào? Một người uyên bác à, một kẻ khéo léo hay chỉ là một cá nhân mờ nhạt giữa đám đông?
Đừng vội trả lời ngay theo phản xạ tự nhiên. Hãy tạm gác lại những cái đánh giá của xã hội bên ngoài.
Nhìn thẳng vào nội tâm của mình để tự vấn. Chúng ta đang bàn về sự thông minh thì cái điều tiên quyết là chúng ta phải dũng cảm định nghĩa lại cái sự thông minh đó.
Rất nhiều người trong chúng ta thì lầm tưởng rằng thông minh là kiểu sở hữu một cái kho tàng kiến thức khổng lồ đúng không? Cái điều này nó có đúng không?
Chắc chắn là không. Nếu mà thông minh chỉ đơn giản là việc dung nạp thật nhiều thông tin thì trong thời đại kỹ thuật số ngày nay bất kỳ ai sở hữu một chiếc điện thoại thông minh kết nối mạng tìm kiếm hay là một công cụ trí tuệ nhân tạo sinh thì đều nghiễm nhiên trở thành một vĩ nhân kiệt xuất rồi.
Thế nhưng máy móc nó chỉ đơn giản là lưu trữ dữ liệu. Chúng nó không thể sống cuộc đời của con người được.
Nó chưa có khả năng thấu cảm và rung động trên những cái sự ngổn ngang của cuộc đời. Vậy thì thông minh có phải là phản ứng nhanh nhạy?
Suy nghĩ tức thời không? Cũng không hẳn.
Có nhiều nghiên cứu thực nghiệm trong ngành tâm lý học, hành vi và động vật học đã chỉ ra rằng loài tinh tinh trong các bài kiểm tra trí nhớ ngắn hạn và tốc độ nhận diện hình ảnh nó còn phản ứng nhanh và chính xác hơn ở con người rất nhiều lần.
Vậy thì rốt cuộc bản chất sâu xa của thông minh là gì? Dưới góc nhìn của tâm lý học ứng dụng và sự thấu suốt nhân tính, thông minh không phải là một tập hợp tài nguyên có sẵn mà nó là một phương thức tư duy.
Một người khiến bạn tâm phục khẩu phục, cảm thấy họ tỏa ra khí chất trí tuệ. Không phải là vì họ áp đảo bạn những con số vô hồn hay những cái màn tranh luận đau to bố lớn đâu.
Họ khiến bạn thấy họ thông minh là bởi vì họ đã phơi bày một cái quy trình tư duy ấn tượng. Nó mạch lạc, nó khiêm nhường, nó thấu suốt tâm lý người nghe, biết khơi gợi cảm xúc tích cực và tạo dựng những giá trị nhân văn sâu sắc ngay trong từng lời ăn tiếng nói.
Chúng ta hãy thử làm một phép so sánh sinh động thế này. Nếu não bộ và trải nghiệm sống của mỗi người là một loại nguyên liệu ẩm thực thì tư duy thông minh chính là kỹ năng và nghệ thuật nấu nướng của người đầu bếp.
Trên thế giới này thì nó có những bộ não kiệt xuất bẩm sinh giống như kiểu là một cái lát cắt cá ngừ vây xanh thượng hạ ấy. Bản thân nó đã tuyệt mỹ đến mức mà chả cần phải chế biến cầu kỳ gì.
Nhưng chúng ta đã đa số những con người bình thường bước đi giữa cuộc đời này. Nguyên liệu trong tay chúng ta có thể chỉ là những thứ mộc mạc, bình dị, thậm chí là thô ráp như phần nộ tạng hay là thịt lợn, thịt bò bình thường.
Thế nhưng trong tay một người đầu bếp bậc thầy am hiểu về tính chất của từng nguyên liệu, biết da giả ngọn lửa và phố trộn gia vị bằng cái tâm thiện lương thì hoàn toàn vẫn có thể biến những cái thứ bình dân đó thành một món ăn ấm lỏng, thơm ngon và đậm đà dư vị.
Trở nên thông minh không phải là một đặc quyền di chuyển khép kín mà nó là một cái hành trình tu dưỡng tâm tính và rèn luyện về nhận thức.
Đối với người bình thường, con đường nâng cấp tư duy đó cần được bóc tách và kiến tạo từ ba phương diện cốt lõi. Đấy là năng lực biểu đạt, tạo dựng ý nghĩa, kỷ luật thực hành để chuyển hóa kiến thức và thái độ thấu cảm nhân tính để dung dưỡng sự bao dung.
Năng lực biểu đạt, nghệ thuật dẫn dắt logic và khơi gợi ý nghĩa tương tác. Người xưa có câu là lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.
Tuy nhiên thì cái sự vừa lòng trong giao tiếp đỉnh cao không phải là kiểu xu nịnh bỡ đỡ. Mà đó là năng lực biểu đạt cho thấy một cấu trúc tư duy logic tôn trọng thế giới nội tâm của người đối diện.
Vậy thì tại sao biểu đạt lại là cái tấm gương phản chiếu trực tiếp của tư duy logic? Bởi vì ngôn ngữ không bao giờ đứng yên.
Cách bạn sắp xếp câu chữ cho thấy cách bạn tiếp nhận, phân loại và xử lý thế giới khách quan trong não bộ của mình. Cạm bẫy của lối tư duy khẳng định vội vã.
Trong tâm lý học giao tiếp có một hiện tượng phổ biến được gọi là ảo tưởng về sự hiểu biết vượt trội. Khi đối diện với những câu hỏi lớn của cuộc đời, phần lớn mọi người thường mắc một sai lầm chết người, đưa ra câu trả lời một cách bốc đồng, tuyệt đối và độc đoán.
Thử tưởng tượng trong một buổi trà chiều hay là một cuộc gặp gỡ thân tình đi. Có một ai đấy chăn trở đặt câu hỏi là ý nghĩa cuộc sống là gì?
Ngay lập tức thì có một người buông một câu: “Đời làm gì có ý nghĩa? Sống ngày nào thì hay ngày đấy thôi.
Một người khác thì lại cao giọng à. Ý nghĩa đời người là phải kiếm thật nhiều tiền và hưởng thụ hạnh phúc.
Cách nói chuyện kiểu bộp chộp này thì nó sẽ hoàn toàn phá hủy đi giá trị của sự kết nối. Nó không hề cho thấy bạn là người thông minh, từng trải hay là có chiều sâu.
Ngược lại thì nó bộc lộ phần nào đấy. Phần nào đấy thôi nhá.
Một chút ngạo mạn, một chút nghèo nàn trong tư duy phản biện và một chút lười biếng cho việc đào sâu bản chất vấn đề. Khi bạn dùng một cái mệnh đề khẳng định mang tính chặn họng để đáp trả lại một cái sự trăn trở thì bạn đã vô tình dựng lên một bức tường ngăn cách về cảm xúc.
Đối phương sẽ cảm thấy câu chuyện của họ bị coi thường, tâm tư của họ bị tầm thường hóa và cuộc đối thoại lập tức đi vào ngõ cụt. Quy trình ba bước kiến tạo đối thoại sâu sắc.
Một tư duy thông minh sẽ không bao giờ vội vã đưa ra đáp án cuối cùng ở ngay vạch xuất phát. Họ hiểu rằng giá trị của một cuộc trò chuyện không nằm ở chỗ ai đúng ai sai mà nằm ở cái hành trình cùng nhau bóc tách từng lớp nhận thức để thắp lên cái sự thấu hiểu.
Người có tư duy bậc cao luôn tuân thủ một tiến trình ba bước rõ ràng và đầy tính thuyết phục. Bước thứ nhất, đồng cảm và tái định hình câu hỏi thành vấn đề chung.
Thay vì phản hồi tức thì người thông minh sẽ đón nhận câu hỏi bằng sự trân trọng. Họ cho thấy sự đồng cảm sâu sắc với đối phương bằng cách thừa nhận rằng đây là một vấn đề lớn, một trăn trở chính đáng mà chính bản thân họ cũng đã từng dằn vặt, băn khoăn, tìm kiếm câu trả lời.
Bằng cách này thì bạn đưa người đối diện về cùng một chiến tuyến, xóa bỏ ranh giới của sự phán xét. Bước thứ hai, dẫn chứng đa chiều từ tri thức nhân loại để so chiếu vấn đề.
Đây là giai đoạn chứng minh rằng tư duy của mình không hình thành từ những cảm tính bột phát. Hãy định kiến hẹp hỏi.
Bạn khiêm tốn viện dẫn những góc nhìn khác nhau từ sách vở, từ châm ngôn, từ nghiên cứu khoa học hoặc những cái chiêm nghiệm cuộc sống được đúc kết.
Quan điểm A nhìn nhận vấn đề này từ góc độ sinh học thế nào? Quan điểm B thì phân tích nó dưới lăng kính chết học ra sao.
Rồi quan điểm C thì mổ sẻ từ góc độ tâm lý xã hội. Và khi bạn bài biện một cái bức tranh đa sắc diện như vậy thì bạn đang mở rộng biên độ nhận thức cho cả chính mình và cả người nghe.
Biến cuộc trò chuyện thành một buổi đàm đạo dò chất sáng.
2. Cơ chế sinh học và sự thao túng nhận thức của cỗ máy tiêu thụ
Bước thứ ba, đúc kết quan điểm cá nhân một cách biện chứng và truyền cảm hứng. Chỉ sau khi đã bước qua hai bước trên, sau khi đã lắng nghe, suy ngẫm sâu sắc và tổng hòa các luồng ý kiến thì bạn mới nhẹ nhàng đưa ra lựa chọn hoặc là kết luận của riêng mình.
Kết luận này thì nó không mang tính áp đặt mà mang tính gợi mở, chứa đựng một cái thái độ sống tích cực, hướng thiện và dò năng lượng tươi sáng.
Hiệu ứng tâm lý kỳ diệu của lời nói có căn cứ. Bạn hãy cứ thử quan sát mà xem.
Khi bạn chia sẻ quan điểm theo phương pháp luận như vậy thì điều gì sẽ diễn ra trong tâm trí người nghe? Thứ nhất, cái đầu tiên là bạn tỏa ra cái sự khiêm tốn chân thực.
Bạn không phải đóng vai một kẻ bề trên đang ban phát chân lý hay là giáo điều cho người khác. Bạn chứng minh rằng mình cũng là một nữ khách đang học hỏi thôi.
Bạn cũng từng bối rối, cũng biết cúi mình trước kho tàng tri thức khổng lồ của nhân loại. Nghe chất không?
Khi mà bản chất nó là kiểu như vậy đấy thì cái sự khiêm tốn đấy nó có sức mạnh cảm hóa rất là lớn và khiến người đối diện cảm thấy là được an ủi hay là an toàn.
Thứ hai thì cái lời nói của bạn nó sẽ có một cái điểm tựa vững chắc. Những luận cứ bạn đưa ra ấy không phải là sự bốc đồng vô căn cứ mà nó được kiểm chứng qua chiều dài tư tưởng.
Người nghe thì sẽ vô cùng là tôn trọng bạn bởi vì họ nhận ra là đằng sau một vài phút trò chuyện ngắn ngủi là cả một cái quá trình có tìm hiểu, có chắt lọc tinh hoa một cách nghiêm túc.
Và thứ ba là bạn đang thắp lên một cái cảm giác tích cực. Thay vì gieo rắc sự hư vô, chung chung, mông lung hay là bi quan, hoài nghi thì bạn trao cho người đối diện một cái niềm tin mạnh mẽ vào năng lực tựa quyết và giá trị sống của bản thân họ.
Cuộc trò chuyện sẽ từ một buổi than vãn tầm thường được nâng cấp thành một cái cuộc không gian nuôi dưỡng tâm hồn và trí tuệ. Đó chính là đỉnh cao của sự thông minh trong biểu đạt, dùng sự mạch lạc của lý trí để sở ấm trái tim của nhau.
Kỷ luật trong thực hành từ tiếp nhận thụ động đến làm chủ tri thức và phương pháp fam. Nên một bộ óc thông minh ấy thì không bao giờ dừng lại ở việc là biết nhiều cái lời hay ý đẹp.
Nếu mà chỉ dừng lại ở sự biểu đạt mà thiếu đi hành động thực tế thì mọi tri thức bạn có chỉ là cái mới lý thuyết suông nằm bất động trên trang giấy thôi.
Cái điểm mấu chốt thứ hai để nâng cấp bản thân thành một cá nhân thực sự xuất sắc đó chính là học. Nó phải đi đôi với cả hành.
Cư luật đào thải sinh học của não bộ. Trong tâm linh học nhận thức, bộ não con người là một cơ quan vô cùng thực dụng.
Để bảo tồn năng lượng sinh học cho cơ thể, não bộ vận hành một cơ chế sàn lọc thông tin. Cực kỳ tàn nhẫn.
Bất kỳ một loại kiến thức, phương pháp hay là kỹ năng nào bạn tiếp nhận mà không được đưa vào áp dụng liên tục trong đời sống thực tế thì não bộ nó sẽ tự động giá nhãn là thông tin giác và nhanh chóng xóa sạch khỏi vùng ghi nhớ giải hạn.
Bạn cứ tự hỏi bản thân xem tại sao bạn sáng nào cũng thức dậy mà không bao giờ quên việc đánh răng rửa mặt. Có phải lý do là vì bạn đọc được một cái nghiên cứu khoa học hay là một cái luận án tiến sĩ về tầm quan trọng của việc vệ sinh răng miệng?
Không đúng không? Bạn chỉ đơn giản là nhớ và bạn làm nó một cách thuần thục như một phản xạ tự nhiên.
Bởi vì là cái hành vi đấy nó được lặp đi lặp lại hàng nghìn lần trong đời sống thực tế của bạn và nó đã ăn sâu vào cái mạng lưới nonon thần kinh rồi.
Và tri thức cũng hệt như vậy thôi. Bạn có thể đọc hàng trăm cuốn sách về quản trị thời gian, về tâm lý học hành vi hay là kỹ năng giao tiếp.
Nhưng nếu ngày mai bạn không áp dụng nó để giải quyết một vấn đề thực tế, không dùng nó để sắp xếp lại bàn làm việc hay là quản trị những cơn giận dữ của chính mình xung đột với đồng nghiệp thì có khi chỉ sau 3 ngày toàn bộ cái lượng kiến thức đó nó sẽ tan biến.
Hành chính là cái mỏ neo duy nhất để giúp cho tri thức của bạn không bị dòng sông lãng quên nó cuốn trôi. Quy luật nghịch đảo 2080 cho việc tiếp thu và làm chủ.
Có một cái nguyên lý rất là thú vị mà những người học thông minh luôn nắm rõ, đấy là bạn thường chỉ cần bỏ ra 20% thời gian và nỗ lực ban đầu là đã có thể nắm được khoảng 80% bề nổi của một khối lượng kiến thức mới.
Đây là giai đoạn trăng mật của việc học khi mọi thứ có vẻ dễ dàng trôi chảy và khiến bạn lầm tưởng rằng mình đã trở thành chuyên gia.
Tuy nhiên, 20% kiến thức còn lại nó mới chính là cái phần tinh tùy cốt lõi, là những ngóc ngách bản chất, là sự thấu hiểu sâu sắc giúp phân biệt một người bình thường với một bậc thầy thực thụ.
Và để chinh phục được 20% tinh hoa cuối cùng này thì bạn buộc phải dành tới 80% tổng thời gian, tâm sức còn lại để liên tục cọ sát, thực hành, va chạm thực tế và sửa chữa sai lầm.
Nếu bạn dừng lại quá sớm ở ngưỡng 80% bể nổi thì bạn sẽ mãi mãi chỉ là một kẻ học việc nông cạn. Nói năng thì có vẻ lưu loát nhưng khi mà ứng dụng vào thực tiễn thì hoàn toàn bất lực.
Phương pháp học Fen đỉnh cao của sự tự khai phóng. Làm thế nào để biết chắc chắn rằng mình đã thực sự hiểu sâu và làm chủ một cái tri thức nào đó.
Công cụ mạnh mẽ nhất từng được chứng minh hiệu quả vượt bậc chính là phương pháp học tập Fan được đặt theo tên của nhà vật lý học đà giải Nobel Richard Fman.
Triết lý của phương pháp này nó là vô cùng mộc mạc nhưng họ mang tính cách mạng. Đó là nếu bạn muốn thực sự tinh thông một lĩnh vực nào đó thì cách tốt nhất là hãy tìm cách truyền lại lĩnh vực đó cho người khác bằng những ngôn từ đơn giản nhất có thể.
Khi bạn đóng vai một người chia sẻ, người lắng nghe sẽ liên tục đặt ra những câu hỏi chất phấn. Và chính những câu hỏi đó, nó có thể đôi khi ngây thơ thế nhưng lại đánh trúng vào những cái điểm mù nhận thức mà bạn có thể bỏ qua.
Khi một người hỏi mà bạn lúng túng không thể giải thích cặn kẽ thì điều đó nó chứng minh là bạn chưa hề nắm vững vấn đề. Logic trong não của bạn vẫn đang có lỗ hổng.
Và chính lúc này cơ chế phản hồi thực tế sẽ buộc bạn phải tự quay về bàn học, lật dở lại tài liệu, tra cứu gốc dễ vấn đề, tìm kiếm những giải pháp, những phép so sánh gần gũi hơn để vá lại cái lỗ hồng đó.
Và thông qua chu kỳ học, giảng bài, bị chất vấn, nhận diện lỗ hổng, tự ư tá cấu trúc tri thức thì bạn sẽ tiến bộ với một tốc độ phi thường.
Minh chứng lịch sử, bước nhảy vọt của Michael Friday. Để thấy rõ sức mạnh của việc học thông qua hành động và truyền đạt thì hãy nhìn vào cuộc đời của Michael Faraday, một trong những nhà khoa học thực nghiệm vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại.
Faraday thì xuất thân từ một gia đình thợ rèn nghèo khó ở Luân Đôn, không có tiền bạc và gần như là không được học hành bài bản đến nơi đến chốn.
Năm 14 tuổi, ông phải đi làm thợ học việc đóng sách cho một hiệu sách ở địa phương. Thay vì chỉ đóng sách một cách cơ học thì Faday đã tranh thủ đọc ngấu nghiến từng cuốn sách khoa học qua tay mình.
Nhưng cái điều kỳ diệu để làm nên bộ óc thiên tài của Pha đây nó không chỉ nằm ở việc đọc đâu. Mỗi khi mà đọc xong một cái lý thuyết về điện học hay là hóa học thì ông lập tức dùng những cái đồng xu còm cõi của mình để đi mua hóa chất thô, tận dụng từng cái chai lọ vỡ để tự tay làm lại các cái thí nghiệm đó trong căn gác xếp ẩm thấp của mình.
Ông không tin vào lý thuyết suông nếu đôi bàn tay của mình chưa trực tiếp kiểm chứng. Chưa dừng lại ở đó, Faraday đã sáng lập và duy trì suốt nhiều thập kỷ về chuỗi bài giảng khoa học kinh điển dành cho công chúng và thanh thiếu niên và mỗi dịp Giáng sinh tại viện Hoàng Gia Anh.
Để giải thích những cái hiện tượng vật lý vô cùng phức tạp và trưu tượng về lực từ trưởng hay là sự điện phân cho những đứa trẻ bình thường có thể hiểu được.
PH đây buộc phải tư duy với một sự trong sáng và chuẩn xác tuyệt đối nhé. Ông ấy biến những cái khái niệm hàn lâm thành những câu chuyện sống động, chẳng hạn như là dùng một cái ngọn nến đang cháy để giảng giải về toàn bộ quy luật hóa học và vật lý của tự nhiên.
Chính trong quá trình liên tục giảng dạy cho đại chúng và không ngừng làm thí nghiệm thực tế đó, từ tư duy của Farad đã đạt tới sự sắc bén phi thưởng.
Ông đã phát hiện ra hiện tượng cảm ứng điện tử, nền tảng vận hành của toàn bộ thế giới văn minh chạy bằng điện năng ngày nay. Câu chuyện của pha đây là minh chứng hùng hồn cho thấy rằng một số phát điểm bình thường hoàn toàn có thể vươn tới sự vĩ đại của trí tuệ nếu bạn biết biến tri thức thành động thực tế và rèn luyện bộ não qua ngọn lửa phản biện của phương pháp phê men thái độ và tâm thế đỉnh cao của trí tuệ là sự bao dung và thấu hiểu nhân tính khi một người đã có khả năng biểu đạt logic và tích lũy được lượng ch họ vẫn có thể trở thành một kẻ đáng ghét nếu thiếu đi cái tầng nhận thức thứ ba, tổng nhận thức cao nhất định hình nên một con người thực sự thông minh.
Đấy là thái độ bao dung và sự thấu suốt nhân tính. Bản chất của sự lắng nghe đó là phân biệt giữa sự thật và quan điểm.
Nhớ kỹ nhé, phân biệt giữa sự thật và quan điểm. Nếu bạn quan sát kỹ những cái người thực sự thông minh và uyên bác ngoài đời thực thì bạn sẽ nhận thấy họ mang một cái phong thái cực kỳ trầm tĩnh và hòa nhã.
3. Thu hồi quyền kiểm soát: Tỉnh táo để không làm con cừu trong bầy
Họ hiếm khi dùng những từ ngữ cực đoan như là chuyện này chắc chắn là 100% nó phải thế này. Ý kiến của tôi ấ kiểu gì chả đúng.
Quan điểm của bạn sai bét. Thế tại sao họ lại không được hành xử như vậy?
Bởi vì họ thấu hiểu một chân lý căn bản của nhận thức. Sự thật khách quan thì có đúng có sai nhưng quan điểm ấ thì nó phụ thuộc hoàn toàn vào lập trường và góc nhìn.
Sự thật là mặt trời mọc đằng đông. Nước thì sôi ở 100° C và áp suất tiêu chuẩn.
Đó là những cái dữ kiện bất biến rồi. Thế nhưng việc một chính sách kinh tế có hiệu quả hay không ấ một nối sống là đúng đắn hay là lãng phí, một quyết định đối ngoại là khôn ngoan hay là mạo hiểm, tất cả nó đều là quan điểm thôi.
Mà quan điểm thì nó luôn bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố. Vị trí địa lý, bối cảnh, tầng lớp xã hội, lợi ích về kinh tế, áp lực, trách nhiệm hay là cả những cái vết thương tâm lý trong quá khứ của những người phát ngôn nữa.
Người thông minh thực thụ luôn tâm niệm trong lòng một nguyên tắc đối thoại như sau. Tôi có thể kịch liệt phản đối quan điểm của bạn, nhưng tôi hoàn toàn thấu hiểu vì sao bạn đã có cái quan điểm đó.
Họ hiểu rằng nếu họ đứng ở đúng tọa độ xuất phát của đối phương, gánh chịu những cái áp lực mà đối phương đang phải gánh và nhìn thế giới có lăng kính trải nghiệm của đối phương thì cũng rất có thể chính họ cũng sẽ đưa ra kết luận hệt như vậy.
Phá vỡ tư duy nhị nguyên, góc nhìn thấu cảm trong các vấn đề phức tạp. Một cái biểu hiện điển hình của lối tư duy ấu trĩ và thiếu thông minh là căn bệnh nhị nguyên hóa mọi vấn đề.
Xem thế giới như là một bộ phim hoạt hình, chỉ có hai màu trắng và đen vậy. Hễ điều gì có lợi cho mình thì tung hô là người tốt là điều tốt.
Cái gì bất lợi cho mình thì chụp mũ là kẻ xấu là điều xấu. Lối tư duy nông cạn kiểu này nó thể hiện rất rõ khi mà người ta bàn luận về các vấn đề xã hội hay là chính trị quốc tế.
Có không ít người ngồi trước màn hình điện thoại đọc một vài mẩu tin tức ngắn ngủi rồi thì vội vã vỗ đủi phán xét là tại sao nguyên thủ quốc gia nọ lại ra một cái quyết định ngớ ngẩn tới như vậy?
Tại sao cái vị lãnh đạo kia lại đần độn tới như thế? Hãy dừng lại một vài giây để dùng lý trí tự vấn nhé.
Một người mà leo lên được vị trí lãnh đạo tối cao của một quốc gia, kinh qua hàng chục năm đấu tranh chính trị khốc liệt, nắm trong tay hàng ngàn chuyên gia cố vấn và những nguồn tin tình báo tuyệt mật, thì liệu họ có thể kém hơn một người bình thường đang ngồi gõ bàn phím như chúng ta không?
Chắc chắn là không. Rồi nghĩ một cách tỉnh táo và công bằng, khi họ hành xử theo một cách đi ngược lại với nhận thức thông thường của chúng ta thì điều đó chưa chắc có nghĩa là họ đần đội, họ ngu ngốc.
Điều đó nó chỉ chứng minh rằng ở phía sau quyết định đó nó sẽ có những cái áp lực ngầm, những thỏa hiệp quyền lực, những lợi ích dân tộc đang xen phức tạp mà bạn tôi ở một cái vị trí của một người ngoài cuộc chưa đủ thông tin để nhìn thấy hết.
Người có tư duy sâu sắc là người luôn giữ sự tò mò điềm tĩnh. Nguyên nhân thực sự ẩn phía sau hành động này là gì?
Chưa tuyệt đối không phải là kẻ thấy điều mình không hiểu thì lập tức vội vàng quy chụp rằng người khác kém cỏi. Ba nguyên tắc tu dưỡng để sở hữu một tư duy bao dung và để rèn luyện được cái tâm thế bao dung, tránh xa vào cái cạm bẫy của sự tự phụ và định kiến thì mỗi chúng ta cần phải thực hành ba bài học tự vấn sau đây.
Thứ nhất đó là tuyệt đối triệt tiêu tâm lý tự cao tự đại. Đừng bao giờ để cái tôi của mình phình to tới mức nghĩ rằng mình luôn luôn đúng và người khác thì luôn kém cỏ hơn mình.
Hãy nhớ rằng bất kỳ ai bạn gặp trên đường đời, dù là một giáo sư đại học hay là một người lao động bình dân đều sẽ có những mảng hiểu biết và trải nghiệm sâu sắc ở một lĩnh vực nào đó mà bạn hoàn toàn mù tin.
Giữ một tâm thế khiêm nhường, luôn xem mình là một người học trò trước cuộc đời chính là lớp áo giáp bảo vệ trí tuệ của bạn khỏi sự thoái hóa.
Thứ hai, nỗ lực truy tìm nguyên nhân. Phía sau hành vi của người khác.
Khi chứng kiến một ai đó cư xử kỳ quặc, bất đồng quan điểm hoặc thậm chí là làm tổn thương bạn, đừng vội phản ứng bằng việc tức giận hay là khinh miệt nhé.
Hãy tập thói quen tự hỏi. Điều gì trong quá khứ đã nhàm nặn lên tính cách này của họ?
Họ đang phải chịu đựng nỗi sợ hãi hay là áp lực vô hình nào? Nhìn thấu được căn nguyên chính là chìa khóa mở ra lòng trắc ẩn.
Khi bạn hiểu được lý do, bạn sẽ không còn cảm thấy bực bội nữa mà thay vào đó là một sự điềm tĩnh và thấu cảm sâu xa. Thứ ba, biểu đạt lý trí và từ bỏ thói quen nói lời tuyệt đối.
Trong mọi cuộc giao tiếp, hãy cẩn trọng với ngôn tử của chính mình. Hãy loại bỏ những cách diễn đạt mang tính cực đoan, áp đặt.
Thay vì nói là anh nói hoàn toàn sai thì hãy nói là tôi hiểu góc nhìn của anh dựa trên những dữ liệu đó. Nhưng nếu chúng ta thử tiếp cận từ một góc nhìn khác thì sao?
Sự uyển chuyển trong ngôn từ biểu hiện của một nội lực vô cùng vững vàng. Bạn tôn trọng sự tự do tư tưởng của người khác, thế nhưng vẫn kiên định với những giá trị chân lý mà mình theo đuổi.
Tâm thức của người bình thường trên con đường nâng cấp bản thân. Và chúng ta cũng phải thẳng thắn thừa nhận với nhau một điều rằng những thiên tài xuất chúng ngàn năm có một có lẽ không cần tới những nguyên tắc hay là quy trình tư duy mà chúng ta vừa bàn đúng không?
Có khi họ sinh ra là những cái lát cắt cá ngử vây xanh thượng hạng rồi. Họ có trực giác phi thường để tự tỏa sáng giữa bầu trời tri thức.
Nhưng mình và bạn, chúng ta hãy dũng cảm chấp nhận sự thật rằng chúng ta là những con người bình thường. Chúng ta bước vào đời với những cái mảnh nguyên liệu thô giáp, với một cái bộ não đẩy dẫy những cái thiên kiến nhận thức và những tổn thương tâm lý chưa được chữa lành.
Thế nhưng đó thì nó hoàn toàn không phải là một bản án bi quan. Ngược lại, nó mới chính là cái vẻ đẹp huy ho hỏa nhất của sự tiến hóa.
Chúng ta hoàn toàn có thể tự tái cấu trúc chính mình thông qua quá trình học tập và rèn luyện có ý thức. Trở nên thông minh, thực chất không phải là một cuộc đua tranh xem ai tích lũy được nhiều dữ kiện hơn để mà đi lòe thiên hạ.
Trở nên thông minh là một hành trình tu giữ nhân cách trọn đời. Bạn rèn luyện một phương pháp biểu đạt có logic, có căn cứ để mà trao đi những cái sự tôn trọng và nâng đỡ tinh thần cho những người xung quanh bạn.
Bạn rèn luyện kỷ luật thực hành và tinh thần chia sẻ của phương pháp Fan để tri thức của bạn không nằm chết dí trên trang sách mà trở thành năng lực sống nuôi dưỡng cuộc đời.
Và trên hết, bạn rèn luyện một trái tim bao dung, thấu suốt nhân tính để nhìn cuộc đời này bằng đôi mắt của sự trắc ẩn. Không vội vàng phá xét, không áp đặt định kiến, luôn tìm kiếm sự thật ẩn sau những cái lớp sương mù của hiện tượng.
Khi bạn kiên trì bước đi trên con đường đó thì mỗi cuộc trò chuyện của bạn sẽ không còn là những mản tranh cãi vô bổ mà nó sẽ trở thành một cái không gian bình an nơi mà ý nghĩa nhân sinh được thắp sáng.
Bạn không chỉ nâng tầm chất lượng tư duy của chính mình mà còn đem lại cảm giác tích cực, sự ấm áp và nguồn cảm hứng bất tận cho bất kỳ ai hữu duyên bước qua cuộc đời của bạn.
Đó mới chính là sự thông minh đích thực và bền vững nhất mà một con người có thể chạm tới. Mình đang phát triển một kênh thứ hai của The Hidden Team, đó là kênh The Hidden P, nơi sẽ có những hành trình đầy góc khuất.
Đây là nơi sẽ có những câu chuyện lịch sử hấp dẫn được kể lại với giọng văn, các cách kể chuyện thú vị ly kỳ nhất. Ở đó sẽ có những câu chuyện về lịch sử Việt Nam trong playlist Đại Việt sử ký.
Những câu chuyện về lịch sử Trung Quốc trong playlist Trung Hoa sử ký và những câu chuyện về tiểu thuyết trong Kiếm Vũ Phong Vân. Nếu bạn quan tâm tới những nội dung này thì mình hy vọng sẽ được mọi người ủng hộ, ghé qua và để lại một lượt subscribe cũng như xem qua video bên kênh mình.
Cảm ơn mọi người rất nhiều.
Cuộc đời không có chỗ cho sự ngụy biện. Nhìn thẳng vào luật chơi, chấp nhận cái giá phải trả và tự chịu trách nhiệm cho quyết định của mình.
📜 Xem toàn bộ Transcript gốc (Dữ liệu đối chiếu)
Mở đầu tập podcast ngày hôm nay mình muốn hỏi bạn một câu, bạn có cảm thấy mình là một người thông minh không? À từ từ nhá, mình ở đây là bạn ấy, mình là bạn chứ không phải mình là mình. Và trong mắt của những người xung quanh thì bạn đang hiện diện như thế nào? Một người uyên bác à, một kẻ khéo léo hay chỉ là một cá nhân mờ nhạt giữa đám đông? Đừng vội trả lời ngay theo phản xạ tự nhiên. [âm nhạc] Hãy tạm gác lại những cái đánh giá của xã hội bên ngoài. Nhìn thẳng vào nội tâm của mình để tự vấn. Chúng ta đang bàn về sự thông minh thì cái điều tiên quyết là chúng ta phải dũng cảm định nghĩa lại cái sự thông minh đó. Rất nhiều người trong chúng ta thì lầm tưởng rằng thông minh là kiểu sở hữu một cái kho tàng kiến thức khổng lồ đúng không? Cái điều này nó có đúng không? Chắc chắn là không. Nếu mà thông minh chỉ đơn giản là việc dung nạp thật nhiều thông tin thì trong thời đại kỹ thuật số ngày nay bất kỳ ai sở hữu một chiếc điện thoại thông minh kết nối mạng tìm kiếm hay là một công cụ trí tuệ nhân tạo sinh thì đều nghiễm nhiên trở thành một vĩ nhân kiệt xuất rồi. Thế nhưng máy móc nó chỉ đơn giản là lưu trữ dữ liệu. Chúng nó không thể sống cuộc đời của con người được. Nó chưa có khả năng thấu cảm và rung động [âm nhạc] trên những cái sự ngổn ngang của cuộc đời. Vậy thì thông minh có phải là phản ứng nhanh nhạy? Suy nghĩ tức thời không? Cũng không hẳn. Có nhiều nghiên cứu thực nghiệm trong ngành tâm lý học, hành vi và động vật học đã chỉ [âm nhạc] ra rằng loài tinh tinh trong các bài kiểm tra trí nhớ ngắn hạn và tốc độ nhận diện hình ảnh nó còn phản ứng nhanh và chính xác hơn ở con người rất nhiều lần. Vậy thì rốt cuộc bản chất sâu xa của thông [âm nhạc] minh là gì? Dưới góc nhìn của tâm lý học ứng dụng và sự thấu suốt nhân tính, thông minh không phải là một tập hợp tài nguyên có sẵn mà nó là một phương thức tư duy. Một người khiến bạn tâm phục khẩu phục, cảm thấy họ tỏa ra khí chất trí tuệ. Không phải là vì họ áp đảo bạn những con số vô hồn hay những cái màn tranh luận đau to bố lớn đâu. Họ khiến bạn thấy họ thông minh là bởi vì họ đã phơi bày một cái quy trình tư duy ấn tượng. Nó mạch lạc, nó khiêm nhường, nó thấu suốt tâm lý người nghe, biết khơi gợi cảm xúc tích cực và tạo dựng những giá trị nhân văn sâu sắc ngay trong từng lời ăn tiếng nói. Chào mừng bạn đến với The Hidden Self, nơi sẽ có những sự thật mà xã hội không muốn cho bạn biết. >> [âm nhạc] >> AI đã hiện diện ở khắp mọi nơi nhưng sức mạnh thực sự chỉ thuộc về người hiểu rõ cách thức nó vận hành. Những câu lệnh ngắn gọn trống rỗng sẽ chỉ khiến cô máy đưa ra những câu trả lời vô thưởng vô phạt không thể tháo gỡ khó khăn của bạn. Khóa học của Sơn Hải Nguyễn sẽ trang bị công thức giao việc đa tầng giúp bạn vạch rõ bối cảnh để tạo ra nội dung sắc bén. Bạn sẽ nắm vững nghệ thuật đúc khuôn nhằm dạ AI chuẩn hóa văn phong thương hiệu [âm nhạc] và làm chủ kỹ năng. tặng kèm bộ 100 câu lệnh thực chiến, đăng ký ngay khóa học đỉnh cao từ Sơn Hải [âm nhạc] Nguyễn để được tặng kèm miễn phí bộ công cụ thực hành, tài khoản Gamed Pro 1 năm chính chủ và 5 TB Google Driver lưu trữ. Chúng ta hãy thử làm một phép so sánh sinh động thế này. Nếu não bộ và trải nghiệm sống của mỗi người là một loại nguyên liệu ẩm thực thì tư duy thông minh chính là kỹ năng và nghệ thuật nấu nướng của người đầu bếp. Trên thế giới này thì nó có những bộ não kiệt xuất bẩm sinh giống như kiểu là một cái lát cắt cá ngừ vây xanh thượng hạ ấy. Bản thân nó đã tuyệt mỹ đến mức mà chả cần phải chế biến cầu kỳ gì. Nhưng chúng ta đã đa số những con người bình thường bước đi giữa cuộc đời này. [âm nhạc] Nguyên liệu trong tay chúng ta có thể chỉ là những thứ mộc mạc, bình dị, thậm chí là thô ráp như phần nộ tạng hay là thịt lợn, thịt bò bình thường. Thế nhưng trong tay một người đầu bếp bậc thầy am hiểu về tính chất của từng nguyên liệu, biết da giả ngọn lửa và phố trộn gia vị bằng cái tâm thiện lương thì hoàn toàn vẫn có thể biến những cái thứ bình dân đó thành một món ăn ấm lỏng, thơm ngon và đậm đà dư vị. Trở nên thông minh không phải là một đặc quyền di chuyển khép kín mà nó là một cái hành trình tu dưỡng tâm tính và rèn luyện về nhận thức. Đối với người bình thường, con đường nâng cấp tư duy đó cần được bóc tách và kiến tạo từ ba phương diện cốt lõi. Đấy là năng lực biểu đạt, tạo dựng ý nghĩa, kỷ luật thực hành để chuyển hóa kiến thức và thái độ thấu cảm nhân tính để dung dưỡng sự bao dung. Năng lực biểu đạt, nghệ thuật dẫn dắt logic và khơi gợi ý nghĩa tương tác. Người xưa có câu là lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau. Tuy nhiên thì cái sự vừa lòng trong giao tiếp đỉnh cao không phải là kiểu xu nịnh bỡ đỡ. mà đó là năng lực biểu đạt cho thấy một cấu trúc tư duy logic tôn trọng thế giới nội tâm của người đối diện. Vậy thì tại sao biểu đạt lại là cái tấm gương phản chiếu trực tiếp của tư duy logic? Bởi vì ngôn ngữ không bao giờ đứng yên. Cách bạn sắp xếp câu chữ cho thấy cách bạn tiếp nhận, phân loại và xử lý thế giới khách quan trong não bộ của mình. Cạm bẫy của lối tư duy khẳng định vội vã. Trong tâm lý học giao tiếp có một hiện tượng phổ biến được gọi là ảo tưởng về sự hiểu biết vượt trội. Khi đối diện với những câu hỏi lớn của cuộc đời, phần lớn mọi người thường mắc một sai lầm chết người, đưa ra câu trả lời một cách bốc đồng, tuyệt đối [âm nhạc] và độc đoán. Thử tưởng tượng trong một buổi trà chiều hay là một cuộc gặp gỡ thân tình đi. Có một ai đấy chăn trở đặt câu hỏi là ý nghĩa cuộc sống là gì? Ngay lập tức thì có một người buông một câu: “Đời làm gì [âm nhạc] có ý nghĩa? Sống ngày nào thì hay ngày đấy thôi. Một người khác thì lại cao giọng à. Ý nghĩa đời người là phải kiếm thật nhiều tiền và hưởng thụ hạnh phúc. Cách nói chuyện kiểu bộp chộp này thì nó sẽ hoàn toàn phá hủy đi giá trị của sự kết nối. Nó không hề cho thấy bạn là người thông minh, từng [âm nhạc] trải hay là có chiều sâu. Ngược lại thì nó bộc lộ phần nào đấy. Phần nào đấy thôi nhá. Một chút ngạo mạn, một chút nghèo nàn trong tư duy phản biện và một chút lười biếng cho việc đào sâu bản chất vấn đề. Khi bạn dùng một cái mệnh đề khẳng định mang tính chặn họng để đáp trả lại một cái sự trăn trở thì bạn đã vô tình dựng lên một bức tường ngăn cách về cảm xúc. Đối phương sẽ cảm thấy câu chuyện của họ bị coi thường, tâm tư của họ bị tầm thường hóa và cuộc đối thoại lập tức đi vào ngõ cụt. Quy trình ba bước kiến tạo đối thoại sâu sắc. Một tư duy thông minh sẽ không bao giờ vội vã đưa ra đáp án cuối cùng ở ngay vạch xuất phát. Họ hiểu rằng giá trị của một cuộc trò chuyện không nằm ở chỗ ai đúng ai sai mà nằm ở cái hành trình cùng nhau bóc tách từng lớp nhận thức để thắp lên cái sự thấu hiểu. Người có tư duy bậc cao luôn tuân thủ một tiến trình ba bước rõ ràng và đầy tính thuyết phục. Bước thứ nhất, đồng cảm và tái định hình câu hỏi thành vấn đề chung. Thay vì phản hồi tức thì người thông minh sẽ đón nhận câu hỏi bằng sự trân trọng. Họ cho thấy sự đồng cảm sâu sắc với đối phương bằng cách thừa nhận rằng đây là một vấn đề lớn, một trăn trở chính đáng mà chính bản thân họ cũng đã từng dằn vặt, băn khoăn, tìm kiếm câu trả lời. Bằng cách này thì bạn đưa người đối diện về cùng một chiến tuyến, xóa bỏ ranh giới của sự phán xét. Bước thứ hai, [âm nhạc] dẫn chứng đa chiều từ tri thức nhân loại để so chiếu vấn đề. Đây là giai đoạn chứng minh rằng tư duy của mình không hình thành từ những cảm tính bột phát. Hãy định kiến hẹp hỏi. Bạn khiêm tốn viện dẫn những góc nhìn khác nhau từ sách vở, từ châm ngôn, từ nghiên cứu khoa học hoặc những cái chiêm nghiệm cuộc sống được đúc kết. Quan điểm A nhìn nhận vấn đề này từ góc độ sinh học thế nào? Quan điểm B thì phân tích nó dưới lăng kính chết học ra sao. Rồi quan điểm C thì mổ sẻ từ góc độ tâm lý xã hội. Và khi bạn bài biện một cái bức tranh đa sắc diện như vậy thì bạn đang mở rộng biên độ nhận thức cho cả chính mình và cả người nghe. biến cuộc trò chuyện thành một buổi đàm đạo dò chất sáng. Bước thứ ba, đúc kết quan điểm cá nhân một cách biện chứng và truyền cảm hứng. Chỉ sau khi đã bước qua hai bước trên, sau khi đã lắng nghe, suy ngẫm sâu sắc và tổng hòa các luồng ý kiến thì bạn mới nhẹ nhàng đưa ra lựa chọn hoặc là kết luận của riêng mình. Kết luận này thì nó không mang tính áp đặt mà mang tính gợi mở, chứa đựng một cái thái độ sống tích cực, hướng thiện và dò năng lượng tươi sáng. Hiệu ứng tâm lý kỳ diệu của lời nói có căn cứ. Bạn hãy cứ thử quan sát mà xem. Khi bạn chia sẻ quan điểm theo phương pháp luận như vậy thì điều gì sẽ diễn ra trong tâm trí người nghe? Thứ nhất, cái đầu tiên là bạn tỏa ra cái sự khiêm tốn chân thực. Bạn không phải đóng vai một kẻ bề trên đang ban phát chân lý hay là giáo điều cho người khác. Bạn chứng minh rằng mình cũng là một nữ khách đang học hỏi thôi. Bạn cũng từng bối rối, cũng biết cúi mình trước kho tàng tri thức khổng lồ của nhân loại. Nghe chất không? Khi mà bản chất nó là kiểu như vậy đấy thì cái sự khiêm tốn đấy nó có sức mạnh cảm hóa rất là lớn và khiến người đối diện cảm thấy là được an ủi hay là an toàn. Thứ hai thì cái lời nói của bạn nó sẽ có một cái điểm tựa vững chắc. Những luận cứ bạn đưa ra ấy không phải là sự bốc đồng vô căn cứ mà nó được kiểm chứng qua chiều dài tư tưởng. Người nghe thì sẽ vô cùng là tôn trọng bạn bởi vì họ nhận ra là đằng sau một vài phút trò chuyện ngắn ngủi là cả một cái quá trình có tìm hiểu, có chắt lọc tinh hoa một cách nghiêm túc. Và thứ ba là bạn đang thắp lên một cái cảm giác tích cực. Thay vì gieo rắc sự hư vô, chung chung, mông lung hay là bi quan, hoài nghi [âm nhạc] thì bạn trao cho người đối diện một cái niềm tin mạnh mẽ vào năng lực tựa quyết và giá trị sống của bản thân họ. Cuộc trò chuyện sẽ từ một buổi than vãn tầm thường được nâng cấp thành một cái cuộc không gian nuôi dưỡng tâm hồn và trí tuệ. Đó chính là đỉnh cao của sự thông [âm nhạc] minh trong biểu đạt, dùng sự mạch lạc của lý trí để sở ấm trái tim của nhau. Kỷ luật trong thực hành từ tiếp nhận thụ động đến làm chủ tri thức và phương pháp fam. Nên một bộ óc thông minh ấy thì không bao giờ dừng lại ở việc là biết nhiều cái lời hay ý đẹp. Nếu mà chỉ dừng lại ở sự biểu đạt mà thiếu đi hành động thực tế thì mọi tri thức bạn có chỉ là cái mới lý thuyết suông nằm bất động trên trang giấy thôi. Cái điểm mấu chốt thứ hai để nâng cấp bản thân thành một cá nhân thực sự xuất sắc đó chính là học. Nó phải đi đôi với cả hành. Cư luật đào thải sinh học của não bộ. Trong tâm linh học nhận thức, bộ não con người là một cơ quan vô cùng thực dụng. Để bảo tồn năng lượng sinh học cho cơ thể, não bộ vận hành một cơ chế sàn lọc thông tin. cực kỳ tàn nhẫn. Bất kỳ một loại kiến thức, phương pháp hay là kỹ năng nào bạn tiếp nhận mà không được đưa vào áp dụng liên tục trong đời sống thực tế thì não bộ nó sẽ tự động giá nhãn là thông tin giác và nhanh chóng xóa sạch khỏi vùng ghi nhớ giải hạn. Bạn cứ tự hỏi bản thân xem tại sao bạn sáng nào cũng thức dậy mà không bao giờ quên việc đánh răng rửa mặt. Có phải lý do là vì bạn đọc được một cái nghiên cứu khoa học hay là một cái luận án tiến sĩ về tầm quan trọng của việc vệ sinh răng miệng? Không đúng không? Bạn chỉ đơn giản là nhớ và bạn làm nó một cách thuần thục như một phản xạ tự nhiên. Bởi vì là cái hành vi đấy nó được lặp đi lặp lại hàng nghìn lần trong đời sống thực tế của bạn và nó đã ăn sâu vào cái mạng lưới nonon thần kinh rồi. Và tri thức cũng hệt như vậy thôi. Bạn có thể đọc hàng trăm cuốn sách về quản trị [âm nhạc] thời gian, về tâm lý học hành vi hay là kỹ năng giao tiếp. Nhưng nếu ngày mai bạn không áp dụng nó để giải quyết một vấn đề thực tế, không dùng nó để sắp xếp lại bàn làm việc hay là quản trị những cơn giận dữ của chính mình xung đột với đồng nghiệp thì có khi chỉ sau 3 ngày toàn bộ cái lượng kiến thức đó nó sẽ tan biến. Hành chính là cái mỏ neo duy nhất để giúp cho tri thức của bạn không bị dòng sông lãng quên nó cuốn trôi. Quy luật nghịch đảo 2080 cho việc tiếp thu và làm chủ. Có một cái nguyên lý rất là thú vị mà những người học thông minh luôn nắm rõ, đấy là bạn thường chỉ cần bỏ ra 20% thời gian và nỗ lực ban đầu là đã có thể nắm được khoảng 80% bề nổi của một khối lượng kiến thức mới. Đây là giai đoạn trăng mật của việc học khi mọi thứ có vẻ dễ dàng trôi chảy và khiến bạn lầm tưởng rằng mình đã trở thành chuyên gia. Tuy nhiên, 20% kiến thức còn lại nó mới chính là cái phần tinh tùy cốt lõi, là những ngóc ngách bản chất, là sự thấu hiểu sâu sắc giúp phân biệt một người bình thường với một bậc thầy thực thụ. Và để chinh phục được 20% tinh hoa cuối cùng này thì bạn buộc phải dành tới 80% tổng thời gian, tâm sức còn lại để liên tục cọ sát, thực hành, va chạm thực tế và sửa chữa sai lầm. Nếu bạn dừng lại quá sớm ở ngưỡng 80% bể nổi thì bạn sẽ mãi mãi chỉ là một kẻ học việc nông cạn. Nói năng thì có vẻ lưu loát nhưng khi mà ứng dụng vào thực tiễn thì hoàn toàn bất lực. Phương pháp học Fen đỉnh cao của sự tự khai phóng. Làm thế nào để biết chắc chắn rằng mình đã thực sự hiểu sâu và làm chủ một cái tri thức nào đó. Công cụ mạnh mẽ nhất từng được chứng minh hiệu quả vượt bậc chính là phương pháp học tập Fan được đặt theo tên của nhà vật lý học đà giải Nobel Richard Fman. Triết lý của phương pháp này nó là vô cùng mộc mạc nhưng họ mang tính cách mạng. Đó là nếu bạn muốn thực sự tinh thông một lĩnh vực nào đó thì cách tốt nhất là hãy tìm cách truyền lại lĩnh vực đó cho người khác bằng những ngôn từ đơn giản nhất có thể. Khi bạn đóng vai một người chia sẻ, người lắng nghe sẽ liên tục đặt ra những câu hỏi chất phấn. Và chính những câu hỏi đó, nó có thể đôi khi ngây thơ thế nhưng lại đánh trúng vào những cái điểm mù nhận thức mà bạn có thể bỏ qua. Khi một người hỏi mà bạn lúng túng không thể giải thích cặn kẽ thì điều đó nó chứng minh là bạn chưa hề nắm vững vấn đề. Logic trong não của bạn vẫn đang có lỗ hổng. Và chính lúc này cơ chế phản hồi thực tế sẽ buộc bạn phải tự quay về bàn học, lật dở lại tài liệu, tra cứu gốc dễ vấn đề, tìm kiếm những giải pháp, những phép so sánh gần gũi hơn để vá lại cái lỗ hồng đó. Và thông qua chu kỳ học, giảng bài, bị chất vấn, nhận diện lỗ hổng, tự ư tá cấu trúc tri thức [âm nhạc] thì bạn sẽ tiến bộ với một tốc độ phi thường. Minh chứng lịch sử, bước nhảy vọt của Michael Friday. Để thấy rõ sức mạnh của việc học thông qua hành động và truyền đạt thì hãy nhìn vào cuộc đời của Michael Faraday, một trong những nhà khoa học thực nghiệm vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại. Faraday thì xuất thân từ một gia đình thợ rèn nghèo khó ở Luân Đôn, không có tiền bạc và gần như là không được học hành bài bản đến nơi đến chốn. Năm 14 tuổi, ông phải đi làm thợ học việc đóng sách cho một hiệu sách ở địa phương. Thay vì chỉ đóng sách một cách cơ học thì Faday đã tranh thủ đọc ngấu nghiến từng cuốn sách khoa học qua tay mình. Nhưng cái điều kỳ diệu để làm nên bộ óc thiên tài của Pha đây nó không chỉ nằm ở việc đọc đâu. Mỗi khi mà đọc xong một cái lý thuyết về điện học hay là hóa học thì ông lập tức dùng những cái đồng xu còm cõi của mình [âm nhạc] để đi mua hóa chất thô, tận dụng từng cái chai lọ vỡ để tự tay làm lại các cái thí nghiệm đó trong căn gác xếp ẩm thấp của mình. Ông không tin vào lý thuyết suông nếu đôi bàn tay của mình chưa trực tiếp [âm nhạc] kiểm chứng. Chưa dừng lại ở đó, Faraday đã sáng lập và duy trì suốt nhiều thập kỷ về chuỗi bài giảng khoa học kinh điển dành cho công chúng và thanh thiếu niên và mỗi dịp Giáng sinh [âm nhạc] tại viện Hoàng Gia Anh. Để giải thích những cái hiện tượng vật lý vô cùng phức tạp và trưu tượng về lực từ trưởng hay là sự điện phân cho những đứa trẻ bình thường có thể hiểu được. PH đây buộc phải tư duy với một sự trong sáng và chuẩn xác tuyệt đối nhé. Ông ấy biến những cái khái niệm hàn lâm thành những câu chuyện sống động, chẳng hạn như là dùng một cái ngọn nến đang cháy để giảng giải về toàn bộ quy luật hóa học và vật lý của tự nhiên. Chính trong quá trình liên tục giảng dạy cho đại chúng và không ngừng làm thí nghiệm thực tế đó, từ tư duy của Farad đã đạt tới sự sắc bén phi thưởng. Ông đã phát hiện ra hiện tượng cảm ứng điện tử, [âm nhạc] nền tảng vận hành của toàn bộ thế giới văn minh chạy bằng điện năng ngày nay. Câu chuyện của pha đây là minh chứng hùng hồn cho thấy rằng một số phát điểm bình thường hoàn toàn có thể vươn tới sự vĩ đại của trí tuệ nếu bạn biết biến tri thức thành động [âm nhạc] thực tế và rèn luyện bộ não qua ngọn lửa phản biện của phương pháp phê men thái độ và tâm thế đỉnh cao của trí tuệ [âm nhạc] là sự bao dung và thấu hiểu nhân tính khi một người đã có khả năng biểu đạt logic và tích lũy được lượng ch họ vẫn có thể trở thành một kẻ đáng ghét nếu thiếu đi cái tầng nhận thức thứ ba, tổng nhận thức cao nhất định hình nên một con người thực sự thông minh. Đấy là thái độ bao dung và sự [âm nhạc] thấu suốt nhân tính. Bản chất của sự lắng nghe đó là phân biệt giữa sự thật và quan điểm. Nhớ kỹ nhé, [âm nhạc] phân biệt giữa sự thật và quan điểm. Nếu bạn quan sát kỹ những cái người thực sự thông minh và uyên bác ngoài đời thực thì bạn sẽ nhận thấy họ mang một cái phong thái cực kỳ trầm tĩnh và hòa nhã. Họ hiếm khi dùng những từ ngữ cực đoan như là chuyện này chắc chắn là 100% nó phải thế này. Ý kiến của tôi ấ kiểu gì chả đúng. Quan điểm của bạn sai bét. Thế tại sao họ lại không được hành xử như vậy? Bởi vì họ thấu hiểu một chân lý căn bản của nhận thức. Sự thật khách quan thì [âm nhạc] có đúng có sai nhưng quan điểm ấ thì nó phụ thuộc hoàn toàn vào lập trường và góc nhìn. Sự thật [âm nhạc] là mặt trời mọc đằng đông. Nước thì sôi ở 100° C và áp suất tiêu chuẩn. Đó là những cái dữ kiện bất biến rồi. Thế nhưng việc một chính sách kinh tế có hiệu quả hay không ấ một nối sống là đúng đắn hay là lãng phí, một quyết định đối ngoại là khôn ngoan hay là mạo hiểm, tất cả nó đều là quan điểm thôi. Mà quan điểm thì nó luôn bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố. Vị trí địa lý, bối cảnh, tầng lớp xã hội, lợi ích về kinh tế, áp lực, trách nhiệm hay là cả những cái vết thương tâm lý trong quá khứ của những người phát ngôn nữa. Người thông minh thực thụ luôn tâm niệm trong lòng một nguyên tắc đối thoại như sau. Tôi có thể kịch liệt phản đối quan điểm của bạn, nhưng tôi hoàn toàn thấu hiểu vì sao bạn đã có cái quan điểm đó. Họ hiểu rằng nếu họ đứng ở đúng tọa độ xuất phát của đối phương, gánh chịu những cái áp lực mà đối phương đang phải gánh và nhìn thế giới có lăng kính trải nghiệm của đối phương thì cũng rất có thể chính họ cũng sẽ đưa ra kết luận hệt như vậy. Phá vỡ tư duy nhị nguyên, góc nhìn thấu cảm trong các vấn đề phức tạp. Một cái biểu hiện điển hình của lối tư duy ấu trĩ và thiếu thông minh là căn bệnh nhị nguyên hóa mọi vấn đề. Xem thế giới như là một bộ phim hoạt hình, chỉ có hai màu trắng và đen vậy. Hễ điều gì có lợi cho mình thì tung hô là người tốt là [âm nhạc] điều tốt. Cái gì bất lợi cho mình thì chụp mũ là kẻ xấu là điều xấu. Lối tư duy nông cạn kiểu này nó thể hiện rất rõ khi mà người ta bàn luận về các vấn đề xã hội hay là chính trị quốc tế. Có không ít người ngồi trước màn hình điện thoại đọc một vài mẩu tin tức ngắn ngủi rồi thì vội vã vỗ đủi phán xét là tại sao nguyên thủ quốc gia nọ lại ra một cái quyết định ngớ ngẩn tới như vậy? Tại sao cái vị lãnh đạo kia lại đần độn tới như thế? Hãy dừng lại một vài giây để dùng lý trí tự vấn nhé. Một người mà leo lên được vị trí lãnh đạo tối cao của một quốc gia, [âm nhạc] kinh qua hàng chục năm đấu tranh chính trị khốc liệt, nắm trong tay hàng ngàn chuyên gia cố vấn và những nguồn tin tình báo tuyệt mật, thì liệu họ có thể kém hơn một người bình thường đang ngồi gõ bàn phím như chúng ta không? Chắc chắn là không. Rồi nghĩ một cách tỉnh táo và công bằng, khi họ hành xử theo một cách đi ngược lại với nhận thức thông thường của chúng ta thì điều đó chưa chắc có nghĩa là họ đần đội, họ ngu ngốc. Điều đó nó chỉ chứng minh rằng ở phía sau quyết định đó nó sẽ có những cái áp lực ngầm, những thỏa hiệp quyền lực, những lợi ích dân tộc đang xen phức tạp mà bạn tôi ở một cái vị trí của một người ngoài cuộc chưa đủ thông tin để nhìn thấy hết. Người có tư duy sâu sắc là người luôn giữ sự tò mò điềm tĩnh. Nguyên nhân thực sự ẩn phía sau hành động này là gì? chưa tuyệt đối không phải là kẻ thấy điều mình không hiểu thì lập tức vội vàng quy chụp rằng người khác kém cỏi. Ba nguyên tắc tu dưỡng để sở hữu một tư duy bao dung và để rèn luyện được cái tâm thế bao dung, [âm nhạc] tránh xa vào cái cạm bẫy của sự tự phụ và định kiến thì mỗi chúng ta cần phải thực hành ba bài học tự vấn sau đây. Thứ nhất đó là tuyệt đối triệt tiêu tâm lý tự cao tự đại. Đừng bao giờ để cái tôi của mình phình to tới mức nghĩ rằng mình luôn luôn đúng và người khác thì luôn kém cỏ hơn mình. Hãy nhớ rằng bất kỳ ai bạn gặp trên đường đời, dù là một giáo sư đại học hay là một người lao động bình dân đều sẽ có những mảng hiểu biết và trải nghiệm sâu sắc ở một lĩnh vực nào đó mà bạn hoàn toàn mù tin. Giữ một tâm thế khiêm nhường, luôn xem mình là một người học trò trước cuộc đời chính là lớp áo giáp bảo vệ trí tuệ của bạn khỏi sự thoái hóa. Thứ hai, nỗ lực truy tìm nguyên nhân. Phía sau hành vi của người khác. Khi chứng kiến một ai đó cư xử kỳ quặc, bất đồng quan điểm hoặc thậm chí là làm tổn thương bạn, đừng vội phản ứng bằng việc tức giận hay là khinh miệt nhé. Hãy tập thói quen tự hỏi. Điều gì trong quá khứ đã nhàm nặn lên tính cách này của họ? Họ đang phải chịu đựng nỗi sợ hãi hay là áp lực vô hình nào? [âm nhạc] Nhìn thấu được căn nguyên chính là chìa khóa mở ra lòng trắc ẩn. Khi bạn hiểu [âm nhạc] được lý do, bạn sẽ không còn cảm thấy bực bội nữa mà thay vào đó là một sự điềm tĩnh và thấu cảm sâu xa. Thứ ba, biểu đạt lý trí và từ bỏ thói quen nói lời tuyệt đối. Trong mọi cuộc giao tiếp, hãy cẩn trọng với ngôn tử của chính mình. Hãy loại bỏ những cách diễn đạt mang tính cực đoan, áp đặt. Thay vì nói là anh nói hoàn toàn sai thì hãy nói là tôi hiểu góc nhìn của anh dựa trên những dữ liệu đó. Nhưng nếu chúng ta thử tiếp cận từ một góc nhìn khác thì sao? Sự uyển chuyển trong ngôn từ không phải là sự nhu nhược mà là biểu hiện của một nội lực vô cùng vững vàng. Bạn tôn trọng sự tự do tư tưởng của người khác, thế nhưng vẫn kiên định với những giá trị chân lý mà mình theo đuổi. Tâm thức của người bình thường trên con đường nâng cấp bản thân. Và chúng ta cũng phải thẳng thắn thừa nhận với nhau một điều rằng những thiên tài xuất chúng ngàn năm có một có lẽ không cần tới những nguyên tắc hay là quy trình tư duy mà chúng ta vừa bàn đúng không? Có khi họ sinh ra là những cái lát cắt cá ngử vây xanh thượng hạng rồi. Họ có trực giác phi thường để tự tỏa sáng giữa bầu trời tri thức. Nhưng mình và bạn, chúng ta hãy dũng cảm chấp nhận sự thật rằng chúng ta là những con người bình thường. Chúng ta bước vào đời với những cái mảnh nguyên liệu thô giáp, với một cái bộ não đẩy dẫy những cái thiên kiến nhận thức và những tổn thương tâm lý chưa được chữa lành. Thế nhưng đó thì nó hoàn toàn không phải là một bản án bi quan. Ngược lại, nó mới chính là cái vẻ đẹp huy ho hỏa nhất của sự tiến hóa. Chúng ta hoàn toàn có thể tự tái cấu trúc chính mình thông qua quá trình học tập và rèn luyện có ý thức. Trở nên thông minh, thực chất không phải là một cuộc đua tranh xem ai tích lũy được nhiều dữ kiện hơn để mà đi lòe thiên hạ. Trở nên thông minh là một hành trình tu giữ nhân cách trọn đời. Bạn rèn luyện một phương pháp biểu đạt có logic, có căn cứ để mà trao đi những cái sự tôn trọng và nâng đỡ tinh thần cho những người xung quanh bạn. Bạn rèn luyện kỷ luật thực hành và tinh thần chia sẻ của phương pháp Fan để tri thức của bạn không nằm chết dí trên trang sách mà trở thành năng lực sống nuôi dưỡng cuộc đời. Và trên hết, bạn rèn luyện một trái tim bao dung, thấu suốt nhân tính để nhìn cuộc đời này bằng đôi mắt của sự trắc ẩn. Không vội vàng phá xét, không áp đặt định kiến, luôn tìm kiếm sự thật ẩn sau những cái lớp sương mù của hiện tượng. Khi bạn kiên trì bước đi trên con đường đó thì mỗi cuộc trò chuyện của bạn sẽ không còn là những mản tranh cãi vô bổ mà nó sẽ trở thành một cái không gian bình an nơi mà ý nghĩa nhân sinh được thắp sáng. Bạn không chỉ nâng tầm chất lượng tư duy của chính mình mà còn đem lại cảm giác tích cực, sự ấm áp và nguồn cảm hứng bất tận cho bất kỳ ai hữu duyên bước qua cuộc đời của bạn. Đó mới chính là sự thông minh đích thực và bền vững nhất mà một con người có thể chạm tới. Mình đang phát triển một kênh thứ hai của The Hidden Team, đó là kênh The Hidden P, nơi sẽ có những hành trình đầy góc khuất. Đây là nơi sẽ có những câu chuyện lịch sử hấp dẫn được kể lại với giọng văn, các cách kể chuyện thú vị [âm nhạc] ly kỳ nhất. Ở đó sẽ có những câu chuyện về lịch sử Việt Nam trong playlist Đại Việt sử ký. Những câu chuyện về lịch sử Trung Quốc trong playlist Trung Hoa sử ký và những câu chuyện về tiểu thuyết trong Kiếm Vũ Phong Vân. Nếu bạn quan tâm tới những nội dung này thì mình hy vọng sẽ được mọi người ủng hộ, ghé qua và để lại một lượt subscribe cũng như xem qua video bên kênh mình. Cảm ơn mọi người rất nhiều. M.