Bản chất và nghịch lý của áp lực: Cơ chế sinh học của sự căng thẳng

Giáo sư Robert Saponski, nhà thần kinh học và nội tiết học lỗi lạc của Đại học Stanford đã từng giành hơn 25 năm dòng dã, sống giữa bạc ngàn thả nguyên Đông Phi cùng với những đàn khỉ đầu chó hoang dã. Ông ấy đến đó để tìm kiếm câu trả lời cho một trong những nghịch lý đen tối và tàn khốc nhất của văn minh loại người. Đây là tại sao chúng ta giống loài duy nhất làm chủ hành tinh này. Ăn ngon mặc đẹp, ngủ trong những cái ngôi nhà kiên cố, mái lạnh kín bưng mát rượi. Lại là sinh vật duy nhất bị tàn phá và hủy hoại bởi một thứ được mang tên là stress. Khi một con linh dương hay một con ngựa vằn bất chợt nhận thấy ánh mắt của một con báo hay là một con sư tử săn mồi, lấp nó đằng sau một cái bụi cỏ rậm thì toàn bộ cơ thể của nó lập tức bước vào một trạng thái bá động đỏ cấp tính. Đồng tử sẽ giãn to, tim đập cuồng loạn hơn, hơi thở dồn dập, cơ bắp cuồn cuộn căng cứng và nó chỉ có đúng 5 phút thôi. Hoặc là chạy thoát bằng tốc độ xé gió để mà sống sót, hoặc là trở thành bữa trưa của kẻ săn mồi. Nếu cuộc dượt đuổi kết thúc và con ngựa vằn nó thoát nạn ấy thì chuyện gì sẽ xảy ra? Nó sẽ thở dốc trong vài phút. Dáng đứng của nó sẽ trùng xuống, nhịp [âm nhạc] tim sẽ chậm lại và lập tức thì nó cúi đầu gặm cỏ tiếp. Như thể là chưa từng có một cái cuộc tàng sát nào vừa diễn ra trong gang tấc vậy. Nó sẽ không nằm thao thức cả đêm để mà trăn trở là ngày mai có cái con báo nào nó quay lại khúc suối đó không nhỉ? Hay là tại sao lại mình bị dượt mà không phải là cái con ngựa vằn bên cạnh? Hay là nếu ngày mai mình chạy chậm đi nửa bước thì đời mình coi như toang và nhờ vậy mà có ngựa vằn nó không bị viêm loét dạ dày. Nó cũng không bị mất ngủ kinh niên nó cũng chả trầm cảm không bị cao huyết áp và cũng chẳng đột quỵ [âm nhạc] vì kiệt sức trong tâm lý. Bi kịch của loài người nằm ở chính chỗ này. Cơ chế sinh học kích hoạt căng thẳng của chúng ta thực chất nó cũng tương tự như các loài thú vậy. Một hệ thống cấp cứu tối tân khẩn cấp được tố luyện qua hàng triệu năm tiến hóa để cứu mạng bạn trong vỏn vẹn 3 phút đến 5 phút. Thế nhưng bộ não hiện đại với lớp vỏ não trước chán phát triển vượt bậc lại biến chúng ta thành loài sinh vật duy nhất. Tự tay bật chiếc công tắc sinh tử đó suốt 24 giờ một ngày và 7 ngày một tuần. 365 ngày cho một năm. Chỉ bằng những bóng ma vô hình được dựng nên trong trí tưởng tượng. Chúng ta đang dùng một quả tên lửa đạn đạo được thiết kế để tiêu diệt mãnh thú thời sử bắn vào một cái con muỗi mang tên áp lực cuộc sống. Và hậu quả nhãn tiền là cái quả tên lửa đó nó nổ tung ngay bên trong lồng ngực và nội tạng của chính chúng ta. Chào mừng đến với The Hidden Self. Nơi sẽ có những sự thật mà xã hội không muốn cho bạn biết. AI đã hiện diện ở khắp mọi nơi nhưng sức mạnh thực sự chỉ thuộc về người hiểu rõ cách thức nó vận hành. Những câu lệnh ngắn gọn trống rỗng sẽ chỉ khiến cô máy đưa ra những câu trả lời vô thưởng vô phạt không thể tháo gỡ khó khăn của bạn. Khóa học của Sơn Hải Nguyễn sẽ trang bị công thức giao việc đa tầng giúp bạn vạch rõ bối cảnh để tạo ra nội dung sắc bén. Bạn sẽ nắm vững nghệ thuật đúc khuôn nhằm dạy AI chuẩn hóa văn phong thương hiệu và làm chủ kỹ năng tặng kèm bộ 100 câu lệnh thực chiến. Đăng ký ngay khóa học đỉnh cao từ Sơn Hải [âm nhạc] Nguyễn để được tặng kèm miễn phí bộ công cụ thực hành tài khoản Gamed Pro 1 năm chính chủ và 5 TB Google Driver lưu trữ. Để hiểu được tại sao Stress nó lại tàn bạo tới như vậy thì chúng ta buộc phải bóc tách cái lớp màn sinh học trần trụi được lập trình sẵn bên trong chỗa gen của loài người. Quay ngược thời gian về kỳ Playosin cách đây hàng vạn năm. Tổ tiên của chúng ta sống giữa thiên nhiên khắc nghiệt. Trong môi trường đó thì một dây sơ sẩy trước tiếng gầm của một con hổ răng kiếm thôi hay là một cái bóng đen bí ẩn trong hang đá thì cũng đồng nghĩa với cái chết không thể nào cứu vãn được. Để bảo vệ con người, tiến hóa đã cài đặt vào trong não bộ một cái mạng lưới phản ứng siêu tốc độ được gọi là trục HPA. Nó nối liền giữa vùng dưới đổi, tuyến yên và tuyến thượng thận. Khi giác quan thu nhận một tín hiệu nguy hiểm, tín hiệu lập tức bỏ qua vùng tư duy logic để lao thẳng vào hạch hạnh nhân. Tuyến yên lập tức phóng thích hócmôn, kích thích tuyến thượng thận, xả ồ ạt hai loại vũ khí hóa học hạng nặng và máu. Đó là adrenelanin và cortisol. Adrenalin nó hoạt động như là một cái mũi tiêm tăng áp lực tức thì vậy. Nó sẽ ép tim co bóp dữ dội, đẩy huyết áp vọt lên đỉnh điểm, mở rộng đường dẫn khí ở phổi để nạp tối đa oxy. Giải phóng đường glucozơ dự trữ từ gan và máu để cung cấp nguồn nhiên liệu bùng nổ cho các khối động cơ ở tay và chân. Toàn bộ sinh lực của bạn chuyển sang trạng thái là chiến đấu hoặc tháo chạy. Trong khi đó thì cortisol nó đóng một vai trò rất đơn giản và lạnh lùng. Khi mạng sống chỉ còn tính bằng giây thì tất cả những cái dự án dài hạn của cơ thể đều sẽ là thứ giác rưởi vô dụng. Vậy thì những cái dự án dài hạn này nó là cái gì? Cơ thể của bạn sẽ lập tức đưa ra những cái quyết định phân bổ ngân sách năng lượng rất tàn nhẫn. Thứ nhất là hệ tiêu hóa sẽ tạng ngừng hoạt động này. Bạn cần gì phải tiêu hóa nốt bữa sáng khi mà bạn sắp thành bữa trưa của kẻ khác. Máu bị rút cạn khỏi nội tạng để dồn ra các chi. Tiếp tục là hệ miễn dịch cũng được tắt bớt. Việc sản xuất tế bào bạch cầu chống nhiễm chủng hay là chữa lành vết thương ấy, nó là câu chuyện của thì tương lai. Còn hiện tại bạn phải sống sót đã. Hệ sinh sản và hóc môn giới tính cũng sẽ bị khóa chặt hoàn toàn. Tăng trưởng mô và tái tạo tế bào cũng đóng băng nốt. Tóc của bạn sẽ yếu đi, thậm chí là rụng tóc. Cơ bắp thì cũng sẽ đau mỏi và khó phục hồi hơn. Da thì cũng trở nên bớt mịn màng hơn. Mọi thứ vận hành rất xuất sắc, hoàn hảo và chuẩn xác tuyệt đối. Nếu mà với cái điều kiện là hiểm nguy, nó chỉ kéo dài 3 phút. Thế nhưng vấn đề là xã hội loài người đã thay đổi chóng mặt từ săn bắn và hái lượng sang kỷ nguyên công nghệ số, chỉ trong có vài trăm năm. Thế nhưng cấu trúc sinh học của cơ thể chúng ta thì vẫn nguyên vẹn như thời còn ở trần đóng khố cách đây cả vạn năm. Cái sự khác biệt chết người nằm ở đây. Ngày xưa sau khi mà chiến đấu hoặc bỏ chạy xong thì cái năng lượng thừa và lượng đường khổng lồ trong máu được các khối cơ thiêu đốt sạch sẽ thông qua vận động vật lý cường độ cao, giúp nồng độ hócmôn tự động hạ nhiệt và trở về mức cân bằng. Ngày nay thì khi bạn ngồi chất lặng trên cái ghế văn phòng nhìn chằm chằm vào màn hình máy tính với một cơn giận dữ hay là hoảng loạn tột độ thì bạn không chạy đi đâu cả. bạn cũng chả phải đánh nhau với ai. Hócmôn căng thẳng ngập ngộa trong máu mà không được giải phóng ấy thì nó sẽ biến thành một cái thứ dung dịch độc hại tự ăn mòn từng cơ quan nội tạng bên trong. Khi cortisol liên tục báo động, mạch máu nuôi dưỡng niêm mạc dạ dày bị co thắt để dồn máu đi nơi khác. Các lớp màng nhầy bảo vệ thành dạ dày bị mỏng dần và teo tóp đi. Axit dạ dày sẽ tự do tiếp xúc trực tiếp và bắt đầu quá trình tự tiêu hóa chính cái mô thịt của bạn dẫn đến viêm nét dạ dày, xuất huyết dạ dày, trào ngược axit dịch vị và hội chứng ruột kích thích. Hệ vi sinh đường ruột nơi sản xuất phần lớn chất dẫn truyền thần kinh tạ cảm giác hạnh phúc là serotonin bị tàn sát không thương tiếc. Tiếp tục thì chúng ta đến với hệ tuần hoàn. Bạn cứ hình dung cái hệ tuần hoàn của bạn. Nó giống như là một cái mạng lưới ống nước bằng cao su co giãn vậy. Và trái tim nó là cái máy bơm. Khi bạn liên tục căng thẳng, máy bơm nó bị ép chạy hết công suất với nhịp đập nhanh và lực co bóp mạnh. Trong khi adrenalin làm co hẹp các ống dẫn, huyết áp cao liên tục như một dòng nước áp lực cực đại và nó xối thẳng vào cái thành mạch. Theo thời gian thì lớp nội mạc êm ái của mạch máu xuất hiện vô số vết xước vi thể. Cơ thể của bạn sẽ phản ứng bằng cách là vá víu những cái vết rách đó bằng cholesterol và các cái mảng bám sơ vữa. Cái ống nước này nó ngày càng sơ cứng, hẹp lại [âm nhạc] và giòn hơn. Vào một ngày nào đó thì một cái mảng sơ vữa bong ra hoặc là một cái đoạn mạch quá tải nổ tung. Đó sẽ là khoải khắc mà của đột quỵ não và nhồi máu cơ tim. Đấy. Sự suy giảm miễn dịch và cánh cửa mở toang cho bệnh tật. Trong ngắn hạn thì cortisol nó có tác dụng chống viêm nhưng khi mà tiếp xúc với nồng độ cortisol cao liên tục thì các thụ thể trên tế bào miễn dịch bắt đầu bị nhờn thuốc và mất khả năng kiểm soát phản ứng viêm. Toàn bộ cơ thể của bạn sẽ rơi vào trạng thái viêm mãn tính ở mức độ tế bào, một mảnh đất màu mỡ để nuôi dưỡng các tế bào ung thư, các bệnh tự miễn và sự thoái hóa thần kinh sớm. Ngoài ra thì stress nó còn tác động rất nhiều đến sự lão hóa, nhu cầu về mặt sinh lý và suy giảm hoạt động của não. Vậy thì câu hỏi là tại sao chúng ta cứ không thể thoát ra? Nếu căng thẳng độc hại nó tàn phá cơ thể người đến mức trần trụ như vậy, thế thì tại sao con người không đơn giản là dừng nó lại? Câu trả lời nó không nằm ở sự yếu đuối của ý chí mà nằm ở một cái bẫy tâm lý tinh vi được cài cắm sâu bên trong bản năng và xã hội hiện đại. Bẫy tư duy nhà lại. Loài vật thì nó phản ứng với hiện thực hữu hình trước mắt, còn con người thì phản ứng với những kịch bản hư cấu do chính mình đạo diễn. Tâm trí của chúng ta sở hữu một cơ chế mang tên tư duy nha lại, liên tục lặp đi lặp lại những cái thứ thất bại trong quá khứ hoặc là một viễn cảnh tồi tệ trong tương lai. Thực ra thì chính cái điều này nó giúp chúng ta tiến hóa, đạt được thành tựu và làm chủ thế giới này. Nhưng đương nhiên như một con dao hai lưỡi vậy, nó có tác dụng phụ giả dụ khi bạn phạm phải một cái lỗi nhỏ trong bản báo cáo gửi khách hàng. Thay vì nhìn nhận thực tế, mình đã làm sai một số liệu. Ngày mai mình sẽ gửi bạn đến chính kèm lời xin lỗi thì bộ não lập tức kích hoạt một chỗa thảm họa. Khách hàng sẽ giận dữ này dẫn đến việc họ sẽ hủy hợp đồng rồi sếp sẽ coi mình là một thằng thất bại bất tài vô dụng. Rồi thì mình sẽ bị sa thải. Rồi thì mình không có tiền để trả tiền thuê nhà. Rồi thì mình sẽ trở thành một thằng vô gia cư. Bạn bè nó sẽ coi thường mình hay là cuộc đời của mình nó sẽ bị hủy hoại hoàn toàn tất cả chỉ từ một cái lỗi nhỏ hôm nay. Tại cái thời điểm bạn ngồi trên giường lúc 2:00 sáng, chả có ai đuổi việc bạn cả, cũng chả có ai đỏ nhà và cũng không có ai mắng mỏ bạn cả. Thế nhưng cái hệ thần kinh của bạn nó cứ đang phản ứng như là toàn bộ cái thảm kịch đấy nó đang xảy ra vậy. Và bạn đang bắt cơ thể của mình phải chịu đựng sự trừng phạt về mặt sinh học cho một tương lai tăm tối. Vốn chỉ tồn tại trong một vài mây, suy nghĩ hoang tưởng. Nghịch lý của sự kiểm soát, ảo tưởng muốn làm chủ những thứ không thể làm chủ. Và cái cội nguồn sâu xa nhất của mọn nỗi đau khổ và căng thẳng tâm lý của nhân loại bắt nguồn từ một cái ảo tưởng ngạo mạn đấy là ảo tưởng kiểm soát mọi thứ. Chúng ta muốn kiểm soát những thứ hoàn toàn nằm ngoài tâm với của mình. Chúng ta muốn kiểm soát ánh nhìn và suy nghĩ của người khác về bản thân chúng ta. Chúng ta muốn kiểm soát thái độ của cấp trên, tâm trạng của người bạn đời. Chúng ta muốn kiểm soát sự biến động của nền kinh tế, của thời tiết hay là cả dòng chảy giao thông trên đường. Khi bạn đặt kỳ vọng vào sự bình yên nội tâm và những yếu tố ngoại cảnh mà nó không thuộc quyền kiểm soát của bạn thì bạn đang tự nguyện trao quyển tra tấn tinh thần của mình cho cả thế giới này. Càng cố gắng kiểm soát những thứ bất định, khoảng cách giữa hiện thực nghiệt ngã và kỳ vọng ảo tưởng nó càng nới rộng ra. Và chính cái khoảng trống khổng lồ đó là nơi mà stress sinh sôi nảy nở mạnh mẽ nhất. Hãy nhớ rằng chúng ta chỉ có quyền năng với hành động của chính mình chứ tuyệt đối không có quyền năng với kết quả của thế giới xung quanh. Chúng ta đang sống trong một nền văn hóa kỳ dị, nơi mà đôi khi sự bận rộn và kiệt quệ được tôn vinh như những biểu tượng của thành công và giá trị bản thân. Nếu bạn hỏi một người là bạn dạo này thế nào và họ trả lời là tôi dạo này thảnh thơi đó, ngủ đủ 8 tiếng, chiều đi dạ công viên thì xã hội phần đông sẽ có xu hướng ngầm đánh giá người đó là có phần lười biếng. thiếu chí tiến thủ hoặc là thất nghiệp. Nhưng nếu họ trả lời với đôi mắt thâm cuồng, giọng kiệt sức, bận gập đầu, stress muốn nổ tung ấy, một ngày ngủ được có bốn tiếng, chạy hai ba dự án cùng lúc thì người đó bỗng nhiên được nhìn nhận như một chiến binh tài năng, quan trọng và đầy trách nhiệm. Có lẽ chúng ta đang nghiện cảm giác được bận rộn và có lẽ là nghiện luôn cả cảm giác được căng thẳng thì phải. Khi cái điện thoại im ắng trong 30 phút, chúng ta cảm thấy bất an. Khi một ngày trôi qua mà không có khủng hoảng nào cần được giải quyết thì chúng ta cảm thấy mình đang bị tụt lại phía sau hay sao? Và chính cái điều này nó khiến chúng ta không bao giờ dám tắt cái điện thoại, không dám tắt cái công tác sinh tồn. Bởi vì trong vô thức ta tin rằng nếu ngừng căng thẳng ta sẽ đánh mất giá trị của chính mình. Nghiện cortisol và dopamin rẻ tiền. Cái bẫy tự hủy của kỷ nguyên số. Khi bạn căng thẳng kéo dài, cơ thể ở trạng thái mệt mỏi cùng cực nhưng não bộ lại bị kích thích cao độ. Để xoa dịu cảm giác khó chịu do Cortison mang lại, Nam Bộ sẽ tìm kiếm một lối thoát nhanh nhất, rẻ tiền nhất, đấy là dopamin ngắn hạn. Bạn bắt đầu lướt mạng xã hội vô thức hàng giờ liền. Đắm chìm vào những video ngắn nhảm nhí, ăn đồ ăn nhanh nhiều giò mỡ và đường ngọt hoặc là mua sắm những cái món đồ vô bổ mà có khi chả bao giờ dùng tới. Những hành vi này thì nó tạo ra một cái cú hích dopamin chớp nhoáng đánh lừa não bộ rằng bạn đang ổn. Nhưng cái giá phải trả là ngay sau cái cơn hưng phấn giả tạo đó, nồng độ dopamin tụt dốc thê thảm xuống dưới mức cơ sở để lại một cái khoảng trống của sự tội lỗi và kiệt quệ. Bạn sẽ lại căng thẳng hơn vì nhận ra rằng mình vừa lãng phí ba tiếng đồng hồ quý giá mà công việc thì vẫn còn nguyên vẹn. Một vòng lặp tự hủy khép kín được thiết lập căng thẳng dẫn đến tìm kiếm kích thích rẻ tiền dẫn đến càng mệt mỏi và ứ đọng công việc hơn và rồi thì lại căng thẳng tột độ hơn. Cách để tắt trước công tác tự hủy. Vì căng thẳng tâm lý của con người bắt nguồn từ suy nghĩ và sự kích hoạt sa lệch của hệ thần kinh. Thế nên giải pháp dứt điểm không nằm ở những viên thuốc an thần [âm nhạc] hay những lời khuyên giáo rỗng theo kiểu là hãy lạc quan lên, hãy sống tích cực lên. Chúng ta phải can thiệp trực tiếp vào cả hai tầng. Đấy là tầng sinh học thể chất, tức là để giải phóng độc tố và tầng cấu trúc nhận thức để bẻ gãy nguồn phát sinh. Đoàn bảy thứ nhất tạo ra tính dự đoán liều thuốc an thần cho não bộ có một cái thí nghiệm kinh điển của tâm lý học hành vi. Trong đó thì các nhà khoa học đã tiến hành một cái thử nghiệm nổi tiếng trên hai nhóm chuột. Nhóm thứ nhất bị sốc điện ngẫu nhiên không báo trước vào những thời điểm bất kỳ trong ngày. Còn nhóm thứ hai thì cùng chịu một cái cường độ và số lần xốc điện như nhóm một. Nhưng mỗi lần trước khi xốc điện 10 giây, một chiếc đèn tín hiệu màu vàng sẽ bật sáng và kết quả sau một thời gian theo dõi, nó đã khiến cho giới y khoa phải chấn động. Nhóm chuột thứ nhất bị viêm nét dạo dày nghiêm trọng, suy kiệt và chết sớm vì nó hoảng loạn tột độ. Trong khi đó thì nhóm chuột thứ hai có tỉ lệ tổn thương nội tạng thấp hơn rõ dệt. Sức khỏe thì gần như bình thường. Vậy thì tại sao lại có cái sự khác biệt kỳ diệu này khi mà mức độ đau đớn thể xác là như nhau? Bởi vì cái nhóm chuột thứ hai nó có được cái tính dự đoán. Khi đèn không sáng, não bộ của chúng biết chắc chắn là hiện tại là an toàn và có thể hoàn toàn thả lỏng nghỉ ngơi và chúng nó chỉ phải chuẩn bị tâm lý đón nhận căng thẳng [âm nhạc] trong đúng 10 giây đèn sáng thôi. Ngược lại thì nhóm chuột thứ nhất không bao giờ biết là khi nào tai họa ập tới. Đồng nghĩa với việc là cái còi báo động trong não của chúng nó phải run lên liên tục, không một giây nào ngừng nghỉ. Bạn không thể xóa bỏ hoàn toàn áp lực công việc hay những biến cố bất ngờ của cuộc đời. Thế nhưng bạn có thể dập tắt sự hoảng loạn của não bộ bằng cách thiết lập những hòn đảo của sự ổn định. Thiết lập chu trình cố định. Hãy xây dựng một cái quy trình nào đó trong một ngày và cố định nó không đổi. Ví dụ như là thức dậy cùng một giờ, uống một cốc nước ấm, đọc 10 trang sách, không chạm vào điện thoại 30 phút đầu ngày. Khi một phần của ngày được diễn ra theo kịch bản biết trước một cách tuyệt đối, não bộ sẽ nhận được tín hiệu an toàn cực kỳ mạnh mẽ. Tập trung giải quyết tối đa những cái vấn đề sát sườn trước, tránh sự trì hoãn để những vấn đề đeo bám chúng ta cả ngày. Đoàn bảy thứ hai, thanh gỗ của tâm trí và tập trung vào vùng kiểm soát. Cũng trong cái chuỗi thí nghiệm của Robert Saposski và các cộng sự thì họ có phát hiện ra một cái hiện tượng sinh học rất là thú vị như sau. Nếu một con chuột đang bị xốc điện được đưa cho một thanh gỗ nhỏ để nó cắn xé ngấu nghiến thì lượng homon stress và tỉ lệ viêm loét nội tạng của nó được giảm đi một nửa so với những con chuột bị chói chặt bất lực. Thanh gỗ đó được gọi là lối thoát cho sự ức chế. Con người chúng ta thì cũng cần những cái thanh gỗ lành mạnh để giải tỏa năng lượng sinh học dư thừa, đồng thời thì phải tái định hình lại ranh giới của sự kiểm soát. Đầu tiên là phải vạch rõ làn danh giữa vùng ảnh hưởng và vùng quan tâm. Bạn hãy lấy một tờ giấy trắng vẽ hai vòng tròn đồng tâm. Vòng tròn bên ngoài là vùng quan tâm. Đó là những thứ bạn lo lắng nhưng không thể nào can thiệp trực tiếp được. Ví dụ như là thái độ của xếp, nền kinh tế vĩ mô, thời tiết, sự phán xét của thiên hạ hay là quyết định của đối tác. Hãy cứ dứt khoát gạch bỏ việc tiêu tốn cảm xúc và cái vòng tròn này. Còn vòng tròn bên trong là vùng kiểm soát. Đó sẽ là những cái thứ duy nhất thuộc về quyền sở hữu tuyệt đối của bạn. Giả dụ như là sự chuẩn bị kỹ lưỡng cho bản thân, nỗ lực làm việc, chế độ ăn uống, giấc ngủ và cách bạn phản ứng trước nghịch cảnh. Bất cứ khi nào một cơn bão stress ập tới, hãy tự hỏi bản thân rằng trong mớ hỗn độn này, chính xác hành động nào nằm 100% trong tầm tay của mình mà mình có thể thực hiện ngay bây giờ? Và hãy dồn toàn bộ nguồn lực và hành động đó rồi thì mặc kệ các phần còn lại cho quy luật tự nhiên vận hành đi. Hãy tạo dựng những thanh gỗ xả stress tích cực. Đừng có dùng rượu, bia, thuốc lá hay là lướt mạng xã hội làm thanh gỗ gặm nhấm nhá. Bởi vì chúng là những cái thanh gỗ tẩm độc đấy. Hãy tạo cho mình những cái lối thoát lành mạnh. Hãy vận động thể chất cường độ vừa phải, ví dụ như là chạy bộ, bơi lội, tập zim, chơi thể thao để đốt cháy hết cái lượng cortisol và anilanin ứ đọng trong cơ bắp. Hoặc là bạn có thể làm một cái công việc gì đấy khác, ví dụ như là dọn nhà, chăm sóc cây cối vân vân. Đoàn bảy thứ ba, xây dựng mạng lưới kết nối xã hội chân thực. Trong thế giới động vật linh trưởng của Robert Sapowski, những con khỉ đầu chó có địa vị xã hội thấp nhưng lại có nhiều mối quan hệ thân thiết, thường xuyên trả chuốt lông và chúng nó ngồi cạnh nhau thì có mức độ hoon stress thấp hơn rất nhiều so với những con khỉ đầu đàn độc tài nhưng cô độc. Khi bạn có một cuộc trò chuyện chân thành, sâu sắc với một người thực sự thấu hiểu và lắng nghe mình mà không phán xét, cơ thể sẽ tiết ra oxytoin, một loại hóc môn của sự gắn kết và tình thương. Oxytoxin không chỉ mang lại cảm giác ấm áp mà nó còn là một cái chất đối kháng sinh học trực tiếp với cortisol. Nó làm giãn mạch máu, hạ huyết áp, bảo vệ cơ tim khỏ tổn thương và làm dịu đi sự hung hãn của hạch hạnh nhân. Hãy ngừng thu mình lại trong ốc đảo cô độc khi gặp bế tắc. Đừng tìm kiếm sự an ủi qua những cái lai ảo trên mạng xã hội. Hãy gặp gỡ trực tiếp một người bạn tri kỷ, ôm đến người thân, người yêu hoặc đơn giản là dành thời gian chơi đùa với một con thú cưng. Sự tiếp xúc da thịt và những ánh [âm nhạc] mắt chân thành hay là một nụ cười đáng yêu sẽ là liều thuốc giả độc tự nhiên mạnh mẽ nhất để báo hiệu cho phần thú nguyên thủy bên trong bạn rằng bạn đang an toàn giữa bầy đàn của mình. Bạn không phải chiến đấu một mình với ai cả. Mình đang phát triển một kênh thứ hai của The Hidden Team, đó là kênh The Hidden P, nơi sẽ có những hành trình đầy góc khuất. Đây là nơi sẽ có những câu chuyện lịch sử hấp dẫn được kể lại với giọng văn, các cách kể chuyện thú vị ly kỳ nhất. Ở đó sẽ có những câu chuyện về lịch sử Việt Nam trong playlist Đại Việt xử ký, những câu chuyện về lịch sử Trung Quốc trong playlist Trung Hoa xử [âm nhạc] ký và những câu chuyện về tiểu thuyết trong Kiếm Vũ Phong Vân. Nếu bạn quan tâm tới những nội dung này thì mình hy vọng [âm nhạc] sẽ được mọi người ủng hộ, ghé qua và để lại một lượt subscribe cũng như xem qua video bên kênh mình. Cảm ơn mọi người rất nhiều. M.