Bản chất của việc kiếm tiền: Mua lại quyền tự do lựa chọn cách sống

Rốt cuộc thì bạn đang liều mạng kiếm tiền để làm gì? Để mua một cái chiếc điện thoại đời mới nhất vừa ra mắt đúng không? Để khoát lên mình một cái áo hàng hiệu có ilgo to bản trước ngực. Để đổi lấy một cái chiếc xe sang, bước xuống từ cửa xe trong ánh mắt ngưỡng mộ xen lẫn ghen tỵ của những kẻ qua đường. Hãy để chụp một cái tấm hình check in tạo một quán lao sang chảnh đăng lên mạng xã hội. Rồi cứ 5 phút lại mở màn hình ra một lần để xem là có bao nhiêu lượt like. Đầu tiên nhé. Điều này hoàn toàn đúng, không có gì sai. Khi bạn kiếm được tiền và bạn có đầy đủ khả năng chi tiêu cho những khoản đó thì nó là nhu cầu hoàn toàn bình thường và hợp lý của bạn. Nhưng cái mình muốn nói đây rằng tất cả những cái điều trên là biểu hiện của kiếm tiền chứ chưa phải là bản chất của việc kiếm tiền. Mục đích tối thượng của việc kiếm tiền không phải để chứng minh bạn hơn ai mà là để mua lại quyển tự do lựa chọn cách sống. Tiền không phải để phô trương quyền lực trước đám đông mà là bước tường thành vững chắc nhất để bảo vệ bạn khỏi sự xâm năng của đám đông. Chào mừng đến với [âm nhạc] The Hidden Self, nơi sẽ có những sự thật mà xã hội không muốn cho bạn biết. [âm nhạc] Bạn có nhận ra mình đang nghèo đi vì những thói quen sai lầm và lối tư duy tự chó chân mình? Bạn cảm thấy kiệt sức vì luôn cố làm vừa lòng người khác. Bạn đang tự làm khổ chính [âm nhạc] mình chỉ vì thiếu bản lĩnh từ chối và quản trị cuộc đời. Đừng loanh quanh với những lời khuyên đạo lý chung chung nữa. Khám phá ngay tủ sách số và audiobook thực chiến tại hệ thống Sơn Hải Nguyễn. Chỉ 15 phút nghe mỗi ngày, bạn sẽ có ngay [âm nhạc] tư duy sắc bén để xử lý gọn gàng từng góc khuất đời thường và công sở. Đặc biệt không chỉ dừng lại ở sách sơnguyen.com còn là một [âm nhạc] hệ sinh thái toàn diện đổi tư duy làm chủ cộ đời với chi phí siêu tiết kiệm. Truy cập ngay sơnguyen.com để khám phá thêm kho cụ và tài liệu hỗ trợ cho công việc nâng cao kỹ năng làm việc của bạn. Để hiểu được cái bản chất thực sự của tự do tài chính thì trước hết chúng ta phải mổ sẻ cái bẫy tâm lý mà 90% những người mới kiếm được tiền ngoài kia và trong đó có cả mình đã từng trải qua. Đấy là cái bẫy của tiêu dùng phô trương. Thuật ngữ này thì không phải mình nghĩ ra mà được nhà kinh tế học và xã hội học Thor Stain Verbland chỉ ra từ hơn một thế kỷ trước. Vlen chỉ ra rằng khi một con người thoát khỏi mức nghèo đói cơ bản, hành vi mua sắm của họ không còn nhằm thỏa mãn công năng của vật phẩm nữa. Họ mua một cái món đồ không phải vì họ cần dùng nó mà họ đang mua biểu tượng địa vị mà món đồ đó đại diện. Họ mua một túi sách không phải vì da của nó bền hơn gấp năm lần một cái túi bình dân mà vì họ muốn phát đi một tín hiệu trên xã hội. Hãy nhìn tôi này. Tôi là một kẻ thành công. Tôi có tiền. Tôi thuộc về tầng lớp trên. Tại sao người ta lại có nhu cầu phát đi tín hiệu mãnh liệt tới mức sẵn sàng gánh nợ thẻ tín dụng, sẵn sàng ăn mì tôm cả tháng để chỉ sở hữu một cái món đồ hiệu? Tâm lý học tiến hóa chỉ ra rằng sâu thẳm bên trong bộ gen của loài linh trưởng, chúng ta luôn mang một nỗi sợ bị bề đàn đào thải trong xã hội nguyên thủy bị bề đàn coi thưởng đồng nghĩa về cái chết. Do đó thì nhu cầu khẳng định vị thế trong bậc thang xã hội là một bản năng sinh học cực kỳ mãnh liệt. Chủ nghĩa tư bản hiện đại thì đã nắm thóp bản năng nguyên thủy này một cách hoàn hảo. Bộ máy tiếp thị toàn cầu liên tục bơm vào đầu bạn những thông điệp như sau. Bạn lá chiếc xe gì nó sẽ định nghĩa giá trị con người của bạn. Bạn dùng chiếc điện thoại nào, nó sẽ thể hiện đẳng cấp của bạn. Nếu bạn không sở hữu những thứ này, bạn có thể là một kẻ thất bại, một kẻ đứng ngoài lề của xã hội. Và lại phải khẳng định lại một lần nữa, mục đích của tập podcast ngày hôm nay chúng ta không hề nói về chuyện tiết kiệm hay bẫy nợ tiêu dùng. Cái chúng ta nói hôm nay đó là bản chất của việc kiếm tiền. Và nếu bạn thừa khả năng chi trả cho những cái điều đó và bạn hoàn toàn thực sự muốn sống theo phong cách đó thì đó là một điều rất tuyệt vời. Nhưng có một thứ mà chúng ta cần phải nhìn lại một chút đó là cái giá và đánh đổi. Giờ thì hãy cùng đào sâu hơn vào vấn đề cốt lõi nhé. Hãy cùng thành thật với nhau thêm một điều nữa. Trong cuộc sống hàng ngày, có bao nhiêu phần trăm những mối quan hệ mà bạn đang phải ngày đêm duy trì thực sự đem tới cho bạn niềm vui? Có bao nhiêu cái bữa tiệc, bao nhiêu cuộc nhậu thâu đêm, bao nhiêu cuộc gặp gỡ mang danh là kết nối vòng tròn quan hệ networking mà bạn bước đến với một cái tâm thế hoàn toàn tự nguyện và hào hứng? Hay sự thật là bạn bước vào những cái buổi tiệc tùng ồn ào đó với một nụ cười công nghiệp đời tập rượt sẵn. Tay cầm ly rượu nhưng mà trong lòng thì ngập tràn sự chán trưởng. Bạn phải lắng nghe những câu chuyện khoe mẽ rỗng tuếch. Phải cười hùa theo những cái trò đùa vô duyên của những kẻ có quyền lực. Phải nâng ly trúc tộm những kẻ mà sau lưng bạn chỉ muốn Tống Khứ ra khỏi tâm trí. Tại sao bạn lại phải khổ sở như vậy? Đơn giản thôi, bởi vì chúng ta hầu hết bị trói buộc bởi hai chữ sinh tồn. Trong những năm tháng đầu khởi nghiệp, khi mà năng lực cá nhân còn chưa đủ mạnh, khi mà nguồn vốn và chỗ dựa vẫn chưa vững vàng, bạn bắt buộc phải dùng thể xác và thời gian của mình để làm vật thế chấp. Suốt nhiều năm trời, bạn sẽ không có quyền lựa chọn ai sẽ bước vào cuộc đời của mình. Dù ghét rượu bia tới mức viêm loét dạ dày nhưng bạn vẫn phải có mặt trên các bản nhượu tới 2:00 sáng. Dù yêu thích sự tĩnh lặng, bạn vẫn phải lao vào các cuộc hội góp, các buổi galadin ồn ào. Cố gắng uốn mình sao cho vừa vặn với tiêu chuẩn của các nhóm lợi ích. Bạn sẽ phải lấy lòng những kẻ hợm hĩnh, phải gật đầu trước những yêu cầu vô lý chỉ vì một lý do duy nhất. Nếu không làm vậy, hợp đồng sẽ không được ký. dòng tiền đứt gãy và doanh nghiệp non trẻ của bạn sẽ phá sản. Ở giai đoạn đó thì việc hòa nhập vào đám đông không phải là một lựa chọn mang tính sở thích. Nó là một hành vi thích nghi sinh học mang tính cưỡng bức. Bạn biến mình thành một chú tắc kẻ hoa, liên tục đổi màu ra để không bị kẻ săn mồi nghiền nát và để kiếm được miếng ăn qua ngày. Nhưng bi kịch của rất nhiều người đấy là họ quen đổi màu da tới mức họ quên luôn kẻ màu da nguyên bản của mình là gì. Họ bị cuốn vào một cái guồng quay của sự xã giao giả tạo suốt 10 năm, 20 năm. để rồi khi mà đã có tiền họ vẫn không dám dừng lại. Họ sợ sự im lặng, họ sợ cảm giác bị đám đông bỏ rơi. Họ trở thành những kẻ nghiện sự ổn ào. Vì nếu tước bỏ đi những cái cuộc nhậu, những hội nhóm phù phiếm, họ không biết đối diện với sự trống rỗng cùng cực bên trong tâm hồn mình như thế nào. Họ không hiểu rằng hòa nhập vào đám đông chỉ là phương tiện để sinh tồn khi bạn còn yếu đuối. Mục đích của việc trở nên mạnh mẽ và giàu có là để bạn có quyền bước ra khỏi đám đông đó mà không ai có thể làm tổn thương được bạn. Thứ đắt đỏ nhất mà tiền có thể mua đó là bức tường thành ngăn cách sự ổn ào. Nếu siêu xe, biệt thự rát vàng hay đồng hồ kim cương không phải là thứ đắt nhất mà tiền mua được. Vậy thì thứ đất đỏ nhất thực sự là gì? Câu trả lời sắc bén nhất đấy là thứ đất nhất tiền có thể mua được chính là khoảng cách giữa bạn và những phiền toái của thế giới con người. Nó một cách trần trụ như sau. Ý nghĩa tối thượng của đồng tiền đấy là dựng lên một cái bức tường thành vô hình nhưng kiên cố xung quanh bạn, giúp bạn mua được quyền miễn nhiễm trước những cái sự như kiểu là thô lỗ, sự xâm phạm ranh giới và những cái tạp âm hỗn loạn của xã hội. Hãy cùng nhìn vào thực tế vận hành của thế giới vật chất nhé. Khi bạn bay bằng cái vé hạ phổ thông siêu tiết kiệm thì chúng ta sẽ phải chấp nhận việc chen trúc xếp hàng tiếng đồng hồ, chịu đựng cảnh một đứa trẻ gào khóc suốt chuyến bay ngay sau lưng mình hay một người ngồi cạnh vô tư bật loa ngoài điện thoại xem video. Bạn cũng không thể phàn nàn vì bạn chỉ trả tiền cho việc di chuyển thể xác từ điểm A tới điểm B. Không gian cá nhân của bạn bị nén lại ở mức tối thiểu. Nhưng khi bạn có đủ tiền để chi trả cho một chiếc vé khoang hạng nhất First Class hoặc bước lên một cái chuyên cơ riêng thì thứ bạn thực sự mua được không phải là chiếc ghế bọc da êm hơn hay là xuất ăn có trứng cá tầm. Thứ bạn mua được là khoảng cách vật lý [âm nhạc] và sự yên tĩnh tuyệt đối. Bạn mua quyền không bị ai làm phiền. Bạn mua một cái không gian riêng tư được bảo vệ nghiêm ngạch nơi không một sự thô lỗ nào có thể chạm tới. Hãy nhìn vào môi trường sống. Ở những khu trọ ẩm thấp, giá rẻ, rh giới cá nhân là một thứ xa xỉ. Bạn sẽ phải nghe tiếng cãi vã của một cặp vợ chồng phòng bên lúc nửa đêm. Tiếng hát karaoke chát chúa từ chiều đến sáng của những kẻ say xỉn hay là mùi giác thải nồng nặc và ánh mắt soi mói buôn chuyện của những kẻ rảnh rỗi. Ở đó thì năng lượng tinh thần của bạn bị bò rút từng phút từng giây bởi sự hỗn độn xung quanh. Khi bạn có tiền để chuyển tới một khu biệt lập, một căn hộ có hệ thống cách âm đạt chuẩn và mật độ dân cư rất thấp, thứ bạn bỏ tiền ra mua không phải là những mét vuông bê tông. Thứ bạn bỏ ra mua là sự thanh lọc môi trường sống. Bạn mua quyền được sống cạnh những người hiểu và tôn trọng danh giới của sự riêng tư của nhau. Bạn mua sự tĩnh lặng để tâm trí của mình được nghỉ ngơi và hồi phục sau những giờ lao động căng thẳng. Tiền [âm nhạc] khi được sử dụng ở tầng nhận thức cao hơn không phải là một chiếc loa phóng thanh để bạn hét lên cho thế giới rằng họ phải cần biết bạn là ai. Đó là một cái chiếc tai nghe chống ồn thôi, chủ động, thượng hạn. Nó triệt tiêu toàn bộ những cái tần số âm thanh hỗn tạp ngoài kia và trả lại cho bạn một cái không gian tĩnh mịch nguyên bản. để bạn lắng nghe được tiếng nói sâu thẳm bên trong chính mình. Hai chiều của sự tự do, sức mạnh vĩ đại của việc nói không. Nhà chết học Isaya Berlin đã từng đưa ra một hai khái niệm kinh điển về sự tự do. Đó là tự do tích cực và tự do tiêu cực. Hầu hết mọi người khi mà nghĩ về tiền ấ thì đều chỉ nghĩ về tự do tích cực thôi. Tức là tự do được làm những gì mình muốn. Có tiền để đi du lịch bất cứ đâu, ăn bất cứ món gì, mua bất cứ một cái thứ gì mình thích. Nhưng đó thì mới chỉ là một nửa của bức tranh và thậm chí là nửa ít quan trọng hơn. Giá trị cốt tủy, thiêng liêng và quyền lực nhất của đồng tiền nằm ở tự do tiêu cực. Tức là tự do mà không phải làm những cái điều mình không muốn làm. Một người có tài khoản ngân hàng chống rỗng đang gánh trên vai khoản nợ tiêu dùng và áp lực sinh hoạt phí hàng tháng là một người hoàn toàn không có quyền nói không. Sếp bắt bạn làm thêm giờ vô lý, sỉ nhục năng lực của bạn trước đám đông. Bạn không dám nghỉ việc, bạn phải nuốt nước mắt, mỉm cười nhận lỗi. Bởi vì nếu bạn nghỉ việc tháng sau [âm nhạc] ấ tiền nhà ai trả, tiền sữa cho con ai lo. Một đối tác làm ăn có dấu hiệu lừa đảo trái với đạo đức của bạn, nhưng họ nắm giữ hợp đồng sinh tử của bạn, bạn buộc phải thỏa hiệp, nhắm mắt làm ngư bởi vì bạn không có phương án dự phòng. Một bữa tiệc xã giao bẩn thỉu, đầy những cái mưu mô tính toán mà bạn căm ghét tột cùng, bạn vẫn phải xách cặp đi tới đóng chọn vai diễn của một kẻ hầu bàn cảm xúc. Vì bạn sợ mất đi cơ hội kiếm cơm. Đó chính là sự mất tự do cùng cực. Bạn có thể có quần áo đẹp để mặc, có xe máy xịn để đi nhưng bạn không có quyền sở hữu những chính bản thân mình. Bạn có thể là một món hàng bị thị trưởng định đoạt và ép buộc phải vận hành theo ý muốn của kẻ khác. Thế nhưng hãy tưởng tượng một kịch bản hoàn toàn khác thế này nhé. Khi bạn đã tích lũy đủ năng lực tài chính, khi bạn có một quý tự do đủ để bạn sống đảng hoảng từ 3 năm, 5 năm và không cần phải nhìn sắc mặt của bất kỳ ai để kiếm sống. Lúc này đồng tiền biến thành một chiếc khiên chắn bất khả xâm phạm. Bạn có quyền nói không dứt khoát với một công việc độc hại đang hủy hoại sức khỏe tâm thần của mình. Ném lá đơn nghỉ việc lên bàn và bước ra ngoài trong một buổi sáng mùa thu ngập nắng mà lòng thanh thản tuyệt đối. [âm nhạc] Bạn có quyền nói không với những đối tác bất lương, giữ trọn vẹn sự chính thực và đạo đức nghề nghiệp của mình mà không cần phải sợ hãi việc bị cô lập hay thiếu đói. Bạn có quyền từ chối 99% những lời mời nhậu nhẹt vô bổ, những cuộc gặp gỡ mang danh xã giao nhưng thực chất là bò rút năng lượng để dành trọn vẹn buổi tối đọc một quyển sách hay bên cạnh người mà bạn thực sự yêu thương. Nhà văn Nasim Nicolas Taleb từng nói một câu sắc bén thế này. Bạn không thực sự tự do cho tới khi bạn có thể nói không với bất kỳ điều gì mà không cần phải giải thích hay biện minh. Tiền bạc khi đạt tới một ngưỡng nhất định không làm cho bạn trở nên xa hoa hơn. Nó sẽ cho bạn cái đặc quyền xa xỉ nhất của một con người. Đó là quyền được từ chối. Mô hình kiếm tiền độc lập. Năng lực tự thân là trước chìa khóa giải thoát. Vậy thì làm thế nào để một người bình thường có thể từng bước thoát khỏi cái bẫy của sự lệ thuộc, rút chân ra khỏi những cái bản nhậu xã giao cưỡng bức và xây dựng cho mình được một cái bức tường thành tự do vững chắc. Câu trả lời đòi hỏi bạn phải tái cấu trúc lại toàn bộ mô hình, tạo ra giá trị của bản thân. Bạn phải dịch chuyển từ mô hình phụ thuộc quan hệ [âm nhạc] sang mô hình năng lực tự thân. Hãy nhìn lại cách kiếm tiền truyền thống. Rất nhiều ngành nghề buộc bạn phải dựa dẫm quá nhiều vào quan hệ và phe cánh, vào sự ban phát cơ hội của người khác. Bạn muốn có dự án, bạn phải đi nhậu. Bạn muốn thăng tiến, bạn phải biết nịnh bợ. Bạn muốn giữ khách hàng, bạn phải hi sinh nhân phẩm và thời gian cá nhân để phục vụ họ như một kẻ hầu bàn. Đó là mô hình kiếm tiền bằng sự đánh đổi tự do. Càng kiếm được nhiều tiền theo cách này, bạn sẽ càng bị chói chặt vào mạng lưới xã hội phức tạp và độc hại và bạn càng phải đánh mất chính mình. Con đường giải thoát duy nhất trong thời đại này đó là hãy xây dựng cho mình những kỹ năng mà bạn có thể ngồi một mình trong phòng mà vẫn có thể tạo ra giá trị và kiếm được tiền. Đó có thể là gì? Đó có thể là năng lực viết lách, sáng tạo nội dung, xây dựng các tài sản số có thể tự động tiếp cận hàng triệu người trên internet mà bạn không cần phải gặp mặt trực tiếp một ai. Đó có thể là năng lực lập trình, phát triển phần mềm, xây dựng các công cụ tự động hóa giúp giải quyết các vấn đề thực tế của thị trường. Đó có thể là năng lực phân tích dữ liệu, nghiên cứu chiến lược marketing, thiết kế sản phẩm hoặc là tư vấn chuyên sâu độc lập dựa trên chuyên môn đỉnh cao mà thị trường không thể tìm thấy ở kẻ thứ hai. Đó cũng có thể là năng lực đầu tư tài chính dựa trên sự am hiểu sâu sắc về chu kỳ kinh tế, giá trị doanh nghiệp, nơi mà bạn chỉ đối thoại với các con số và dữ liệu khách quan chứ không cần phải nâng ly trúc tụng bất kỳ ai để tìm kiếm một cái thông tin nộ dán. Và trên đây thì nó cũng chỉ là một vài ví dụ rất rất nhỏ trong hàng vạn những cái loại năng lực khác. Khi bạn kiếm tiền dựa trên năng lực cốt lõi và giá trị thực chất mà bạn mang lại cho thị trường, bạn không cần phải quý gối xin sỏ bất kỳ ai. Bạn không cần phải ép mình hòa nhập vào bất kỳ một cái hội nhóm giả tạo nào. Bạn không cần phải bán nụ cười của mình trên những cái bản tiệc lúc nửa đêm. Khách hàng tìm đến bạn vì giải pháp của bạn vượt trội chứ không phải là vì bạn uống được bao nhiêu chén rượu với họ. Bạn giao dịch xong phẳng. Giá trị đổi lấy tiền tệ. Giao dịch xong, bạn đóng máy tính lại và bạn hoàn toàn thuộc về chính mình. Đây chính là hình thức kiếm tiền thanh sạch và đem lại hữ sự tự do cao nhất. Dùng năng lực cá nhân để đổi lấy quyền lực được sống một mình. Dùng sự tinh thông nghề nghiệp để dựng lên một cái bức tường bảo vệ sự an tĩnh của tâm hồn. Hãy để tiền [âm nhạc] trở thành người đầy tớ trung thành của tự do. Chúng ta sinh ra trên cõ đời này với hai bàn tay trắng và chắc chắn là cũng sẽ rời khỏi thế giới này mà không mang theo được một xu nào cả. Những ngôi nhà lộng lẫy, những con xe đắt tiền, những bộ sưu tập mà hàng hiệu xa xỉ. Xét cho cùng chỉ là những cái vật chất tạm thời mà bạn mượn của vũ trụ của thế giới trong vài chục năm ngắn ngủi của kiếp người thôi. Khi bạn nhắm mắt xuôi tay, thế giới này sẽ không đo lường cái sự thành công của bạn bằng số lượng đồ hiệu bạn để lại trong tủ quần áo hay là số lượng người đã từng bấm like các cái bức ảnh check in hào nhoáng của bạn. Thước đó duy nhất có ý nghĩa đối với một sinh mệnh. Đấy là trong suốt những năm tháng tồn tại trên hành tinh này, bạn đã thực sự được sống bao nhiêu ngày theo đúng ý nguyện của mình? Bạn đã được sống bao nhiêu ngày mà không phải đeo mặt nạ? Bao nhiêu ngày mà bạn không phải nói những cái lời trái với lương tâm? Bao nhiêu ngày mà bạn được hoàn toàn làm chủ thời gian của mình, [âm nhạc] thức dậy với sự hào hứng và đi ngủ với sự bình an tuyệt đối. Đừng bao giờ để mình bị tha hóa bởi những cái cuộc phù phía ngoài kia. Đừng biến việc kiếm tiền thành một cái nỗi ám mảnh để thỏa mãn lòng tham vô đáy hay để chứng minh bản thân mình với một xã hội luôn đòi hỏi và hay phán xét. Hãy kiếm tiền bằng sự tỉnh táo của một cái đầu lạnh. Hãy xem tiền như là một công cụ cơ học thuần túy, một người đấy tớ trung thành và mạnh mẽ. Và nhiệm vụ của người đấy tớ đó là gì? Đấy là mua lại từng giờ, từng phút tự do của bạn, từ tay của thị trường, đứng gác ở cánh cửa cuộc đời bạn, ngăn chặn tất cả những cái kẻ thô lỗ, độc hại, những mối quan hệ giả tạo và những sự kiện ồn ào vô bổ không được phép bước vào làm vấy bẩn không gian sống của bạn. Nó tạo ra cho bạn một cái khoảng trời riêng biệt, tĩnh lặng và an toàn, nơi bạn có thể thư thả chăm sóc tâm hồn của mình, nối dưỡng những đam mê thuần khiết nhất và sống trọn vẹn từng khoảnh khắc của một kiếp người tự do. Kiếm tiền không phải để cúi đầu, kiếm tiền để có quyền từ chối. Kiếm tiền có thể được sống đúng với chính mình, [âm nhạc] an tĩnh, tự tại giữa một thế giới đầy dễ những cái sự ồn ào và điên đảo. Đó mới là đỉnh cao của sự giàu có và cũng là mục đích tối thượng duy nhất xứng đáng để bạn nỗ lực mỗi ngày.